Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Ауыл толы есектен арық та болса ат жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылда есек көп болғанымен, арық болса да аттың қадірі артық деген ойды...
Оқалақ тиген танадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тур...
Піскен астың күйігі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: піскен ас тым ыстық болса, ауызды күйдіреді, яғни асығыс жеп, опық жеп...
Көрмес түйені де көрмес.
**Негізгі мағынасы** Көрмес түйені де көрмес — адам айналасындағыны дұрыс байқамаса, ең үлкен, ең анық нәрсені де аңғарм...
Өзі тоймастың көзі тоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдағы ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. Тура мағынасында «өзі тоймаған адамның к...
Тіл қылыштан өткір.
**Негізгі мағынасы** «Тіл қылыштан өткір» деген мақал сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында тіл — адам...
Байдан жұғар, балдан тамар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамның қасында жүргенде, одан бірдеңе жұғуы мүмкін, ал балдан тамш...
Пайдасы бар жігіттер,
Дария шалқар көлмен тең.
Пайдасы жоқ жігіттер,
Ел қонбайтын шөлмен тең.
Дария шалқар көлмен тең.
Пайдасы жоқ жігіттер,
Ел қонбайтын шөлмен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жігіттің қоғамға, елге, айналасына тигізер пайдасы ең басты өлшем екені айтылады. Пайда...
Берместің сылтауы көп.
**Негізгі мағынасы** Берместің сылтауы көп деген мақал сараң, қолынан келсе де, бергісі келмейтін адамның ақталуы таусыл...
Оты жоқ жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, елге де, сөзге де сүйеніш керек екенін айтады. Оты жоқ жер құнарсыз болып, тір...
Малсыз деп ерден түңілме,
Ерсіздеп елден түңілме,
Елсіз деп жерден түңілме.
Ерсіздеп елден түңілме,
Елсіз деп жерден түңілме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қиындыққа қарап түңілмеуге шақырады. Тура мағынасы бойынша, мал болмаса да, ер аза...
Аузын ашса, көмекейі көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында адамның аузы ашылғанда көмейі көрінетіндей ашық, мөлдір бейнені елестете...
Үйрене алмаған ұстазынан көреді.
**Негізгі мағынасы** Үйрене алмаған адам өз кемшілігін өзгеден, ең алдымен ұстазынан көреді деген ой айтылады. Яғни білі...
Жалмауызға да жан керек.
**Негізгі мағынасы** «Жалмауызға да жан керек» деген мақалдың тура мағынасы — тіпті жауыз, қатігез, адамға зиян келтіре...
Мұрын болмаса, екі көз бірін-бірі шұқыр еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мүшелерінің өзара үйлесімін мысал ете отырып, әр нәрсенің өз орны, өз қызметі бар ек...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.