Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Есеп білмеген - есек.
**Негізгі мағынасы** Есеп-қисапты, санауды, мөлшерді білмеген адам өмірде көп қателеседі, ісін дұрыс жоспарлай алмайды...
Аяғы үлкен сыйғанын киеді,
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аяқ киімнің әркімнің аяғының өлшеміне қарай таңдалатыны. Астарлы мағын...
Ақша ашпайтын құлып жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақша кез келген құлыпты аша алады деген ой. Астарлы мағынасы — дүниед...
Өзі тоймастың көзі тоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдағы ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. Тура мағынасында «өзі тоймаған адамның к...
Бөріктінің намысы бір.
**Негізгі мағынасы** «Бөріктінің намысы бір» деген мақал бір қауымның, бір топтың адамдары ортақ ар-намысқа ие екенін б...
Рух - таза ақыл.
**Негізгі мағынасы** «Рух – таза ақыл» деген мақал адам баласының ішкі жан дүниесі мен ой-парасаты бір-бірімен тығыз бай...
Тілде сүйек жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Тілде сүйек жоқ» деген мақал сөздің шегі жоқ, ауыздан шыққан сөз оңай айтылып, кейде адамға ауыр...
Адам санасын ар түзейді.
**Негізгі мағынасы** Адамның сана-сезімі, ой-өрісі дұрыс болса, оның мінезі де, іс-әрекеті де түзеледі. Яғни адамды жақ...
Болымсыздан өнер шықпас,
Көңілсізден күлкі шықпас.
Көңілсізден күлкі шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі мен талпынысы болмай, жақсы нәтиже де шықпайтынын білдіреді. «Болымсыз...
Ерді кебенек ішінде таны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамды сыртқы киіміне қарап емес, тығыз, қарапайым жағдайда да тануға б...
Көргені жақсы көш бастар.
**Негізгі мағынасы** «Көргені жақсы көш бастар» деген мақал тәжірибесі мол, тәрбиесі дұрыс, өмірден сабақ алған адам қи...
Жаман ағайын күншіл,
Жақсы ағайын сыншыл.
Жақсы ағайын сыншыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ағайынның екі түрлі болмысын салыстырады. «Жаман ағайын күншіл» дегені — жақыныңның жетіс...
Жаманға жан жуымас,
Жалқауға мал жуымас.
Жалқауға мал жуымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, теріс пиғылды адамнан жұрттың қашық жүретінін білдіреді. «Жаманға жан жуым...
Пышақ қанша өткір болса да,
Өз сабын жона алмайды.
Өз сабын жона алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: пышақ өте өткір құрал болса да, өзінің сабын өзі жона алмайды. Яғни қан...
Жаңбырмен жер көгерер,
Еңбегімен ер көгерер.
Еңбегімен ер көгерер.
**Негізгі мағынасы** Жаңбыр жерге нәр беріп, шөпті көгертеді, ал адамды өсіріп, абыройлы ететін нәрсе — еңбек. Мақалдың...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.