Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.9K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Итті Құдай иесімен қинасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тағдыры қожайынымен бірге байланысты деген ой. Астарлы мағынасы...
Ауыр істің салмағы білекке түсер,
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына түскен қиын істің де, ауыр сөздің де өз салмағы бар екенін айтады. Тура ма...
Жапалақ құс мақтанса,
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз дәрежесіне сай емес, орынсыз мақтанған адамның сөзі де, ісі де қисынсыз болатынын меңз...
Сырқат - тән жарасы,
Қайғы - жан жарасы.
Қайғы - жан жарасы.
**Негізгі мағынасы** Сырқат адамның тәніне түсетін жара, ал қайғы адамның ішкі дүниесін, жүрегін ауыртатын жара ретінде...
Алтын алма, алғыс ал,
Алғыс алтын емес пе.
Алғыс алтын емес пе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның алған дүниесіне емес, көрген жақсылығына, еткен қызметіне шынайы ризалық білдіруд...
Жақсы болса - құт,
Жаман болса - жұт.
Жаман болса - жұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам болса, оның айналасына құт-береке, тыныштық, ынтымақ келетінін білдіреді. Ал ж...
Жаманнан қарыз алсаң,
Тар жерде жаныңды қысар.
Тар жерде жаныңды қысар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман, сенімсіз адамнан қарыз алудың зиянын ескертеді. Тура мағынасында, ондай адам берге...
Қырсыққанда қымыран іриді.
**Негізгі мағынасы** Қырсық шақта адамның ісі оңға баспай, бір сәтсіздік екіншісін іліп әкетеді. Бұл мақал тура мағынасы...
Пейіліңді кеңге сал,
Қырманыңды дөңге сал.
Қырманыңды дөңге сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кеңпейілді, жомарт, қолы ашық болуға үндейді. Тура мағынасында — қырманы қуаң, биі...
Шашы өскеннің ауылы кәпір,
Тырнағы өскеннің өзі кәпір.
Тырнағы өскеннің өзі кәпір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы шашы мен тырнағы өскен адамды сөз еткендей көрінгенімен, астарында күтім...
Сыйларға асың болмаса,
Сипарға тілің болсын.
Сипарға тілің болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамда беретін сый-сияпат, тартар дәм болмаса да, жақсы сөз, жылы қабақ, ізет пен құрмет...
Қызым үйде, қылығы түзде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың тәрбиесі мен мінезі екі жерде бірдей көрінетінін білдіреді. Тура мағынада, қы...
Жапалақты таспен ұрсаң да, жапалақ өледі,
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы өте қарапайым: жапалақты таспен ұрсаң да, тасты жапалақпен ұрсаң да, бәр...
Жақсы аттан жал кетсе де, әл кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, бағалы аттың жалы уақыт өте сиреуі, түсуі мүмкін, бірақ оның қу...
Аузын қу шөппен сүрткен.
**Негізгі мағынасы** «Аузын қу шөппен сүрткен» деген мақал өте үнемшіл, тар жерден шықпайтын, артық шығынға жаны қимайт...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.