Жаманды көрсең, қаша жүр,
Қаша жүрсең, амансың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман адамнан, зиянды мінезден, қауіпті ортадан аулақ жүру керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында — жаман нәрсе кездессе, одан қашып құтылу. Астарлы мағынасы — адам өз абыройын, тыныштығын, амандығын сақтау үшін орынсыз тартысқа, жаман ықпалға, теріс ортаға араласпауы керек. Кейде ең дұрыс әрекет — қарсы тұру емес, сақтанып шегіну.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман» сөзі тек жаман адамды ғана емес, қулықты, араздықты, зиянды әдетті, қауіп-қатерді де меңзейді. «Қаша жүр» деген тіркес қорқақтықты емес, ақылмен сақтануды білдіреді. Қазақ танымында амандық — ең үлкен құндылық, сондықтан мақал адамды өз басын қатерге тікпей, алдын ала ойлауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал нашар ортадан, құқық бұзатын топтан, уытты қарым-қатынастан сақтануға үндейді. Мысалы, бір досың сені ұрлыққа, өтірікке немесе жанжалға тартса, одан аулақ жүрген дұрыс. Сонда адам өз беделін де, қауіпсіздігін де сақтайды.
Qasha júrseń, amansyń.