Жаманға қарғыс болмаса, алғыс тимейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман істі не жаман адамды айыптамаса, жақсы сөз де, алғыс та естілмейді деген ой. Астарлы мағынасы тереңірек: өмірде жақсылықтың бағасы көбіне жамандықпен салыстырғанда ғана білінеді. Кейде әділетсіздікке, тәртіпсіздікке немесе теріс мінезге қарсы сөз айтылмаса, ізгілік те көзге түспей, қадірі кетеді. Яғни жамандықты тоқтату, терісті әшкерелеу — жақсылықтың көрінуіне жол ашады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қарғыс» пен «алғыс» — бір-біріне қарама-қарсы екі ұғым. «Қарғыс» мұнда тек лағынет емес, теріс әрекетке наразылық, сөгіс, ескерту мәнінде қолданылған. Ал «алғыс» — ризашылық, құрмет, мойындау белгісі. Халық осы екі сөзді қарама-қарсы қойып, адам мінезіндегі ақ пен қараны айқын көрсетеді. Жамандық жазаланбаса, жақсылықтың да салмағы сезілмейді деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділетсіздікке көз жұма қарамау керегін еске салады. Мысалы, сыныпта бір оқушы үнемі тәртіп бұзып, өзгеге кедергі келтірсе, мұғалім ескертпесе, жақсы оқитындардың еңбегі бағаланбай қалады. Сондықтан теріс әрекетке дер кезінде тоқтау айтып, жақсы істі қолдау қажет.