Жаманға жолдас жақпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман адаммен бірге жүрген жол да, сапар да сәтті болмайды. Астарлы мағынасы: мінезі нашар, ниеті бұзық адаммен араласу адамның өзіне де зиян әкеледі. Ондай жолдас сенімді болмайды, қиын сәтте сүйемейді, қайта опық жегізуі мүмкін. Сондықтан қазақ «кіммен жүрсең, соған ұқсайсың» деген ойды тұспалдап жеткізген.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жолдас» сөзі тек сапарлас адамды емес, өмірдегі серікті, араласатын ортаны білдіреді. «Жол» — адамның өмір жолы, таңдағы бағыты. «Жақпас» дегені — үйлеспеу, жараспау, береке бермеу. Яғни жаман кісімен сыйласу да, дос болу да адамның абыройына, тыныштығына, дамуына кедергі болады. Мұнда жол бейнесі арқылы адам мінезінің өмірге әсері көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жасөспірімнің ортасын таңдауда, достық пен сенім мәселесінде жиі қолдануға болады. Мысалы, бір оқушы сабақтан қашып, тәртіпсіз балалармен жүре бастаса, үлгерімі төмендеп, мінезі де бұзылады. Сонда үлкендер: «Жаманға жолдас жақпас» деп ескерту айтады. Бұл — адамға жақсы орта, адал дос және дұрыс бағыт таңдаудың маңызын түсіндіретін өмірлік ереже.