Жамандық көрген жеріңнен,
Еңбектеп те қаш.
Жақсылық көрген жеріңе,
Еңбектеп те жет.
«Жамандық көрген жеріңнен, Еңбектеп те қаш. Жақсылық көрген …» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал адамды өзіне жамандық жасалған ортадан қайткен күнде де аулақ болуға, ал жақсылық көрген жерге қайткен күнде де жетуге үндейді. «Еңбектеп те қаш» — аяғыңмен жүре алмасаң, тізерлеп, еңбектеп болса да кет деген сөз. «Еңбектеп те жет» — жол қанша ауыр болса да, жақсылық тапқан жеріңе барып жет деген ой. Астарлы мағынасы: адамға қиянат көрсететін, қорлайтын, зиян тигізетін ортада жүре беру — өзін-өзі аямау, ал қамқорлық көрген, бағаланған жердің қадірін біліп, оған қайта оралу — ақылдылық.
Образдар мен теңеулер
«Еңбектеу» — баланың алғашқы қимылы, ең әлсіз, ең баяу жүріс. Халық осы бейнені әдейі алған: күшің таусылып, жүре алмайтын халге жетсең де, жамандықтан алыстау керек, жақсылыққа қарай ұмтылу керек. Жамандық көрген жер — сенім кеткен, жаныңды жаралаған орта; жақсылық көрген жер — көңіліңді демдеген, жол ашқан мекен.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл кеңес бүгін де өзекті. Мысалы, адам үнемі кемсітіліп, еңбегі ескерілмейтін жұмыста «басқа жерде де осылай шығар» деп жылдар бойы шыдап жүреді. Мақал мұндай кезде қиын болса да кетуге батылдық беруді, ал өзіне шын жақсылық жасаған ұстазды, досты, ұжымды ұмытпай, оларға қарай жол тартуды еске салады.
Eńbekte de, qash.
Jaqsylyq kórgen jerińe,
Eńbekte de, jet.