Жаманға,
Күн де қараңғы,
Түн де қараңғы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман адамның көңілі де, ниеті де тұнжыраңқы болатынын білдіреді. Тура мағынада күндіз де, түнде де қараңғы көрінеді деген ұғым бар сияқты. Астарлы мағынасы — ішкі пиғылы бұзылған, ойы тар адамға жарық дүниенің қызығы да сезілмейді, жақсылықтың қадірі де білінбейді. Ондай жан қай ортаға барса да, бәрін теріс қабылдап, өзін де, өзгені де қинайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “күн” мен “түн” — өмірдің екі күйі, жарық пен қараңғының символы. Ал “қараңғы” сөзі тек түнекті емес, көңілдің көмескілігін, ойдың тұйықтығын да танытады. Жақсы адам айналасынан жылылық пен үміт іздесе, жаман адам бәрінен мін тауып, өз қараңғылығын өзі арттырады. Сондықтан бұл мақал адамның ішкі әлемі сыртқы жағдайдан да маңызды екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың пессимистік, теріс мінезін сипаттағанда қолданылады. Мысалы, біреу жақсы ұсынысты да, пайдалы кеңесті де жақтырмай, үнемі шағымдана берсе, жұрт “Жаманға, күн де қараңғы, түн де қараңғы” деп айтады. Яғни, мәселе дүниеде емес, адамның өз көзқарасында екені ескертіледі.
Kún de qarańǵy,
Tún de qarańǵy.