Жаман еш нөрсе біле алмайды,
Жұмсасаң, тіл алмайды,
Өзі біліп, пайдасын көре алмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы надандық пен қабілетсіздіктің зиянын меңзейді. Жаман, яғни тәрбиесіз не ойы таяз адамды қанша жұмсасаң да, дұрыс іс тындырмайды, айтқанды тыңдамайды. Ол өз бетінше де жөн таба алмай, істің пайдасын көре алмай қалады. Астарлы мағынасы — адамға білім, тәрбие, тыңдай білу және жауапкершілік керек; әйтпесе оның ісі де, сөзі де берекесіз болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "біле алмайды" деген тіркес — білімсіздікті, ал "тіл алмайды" — тәртіпке көнбеуді білдіреді. "Өзі біліп" дегені адамның өз ақылы мен тәжірибесіне де сенімсіз, бағытсыз күйін көрсетеді. Мұнда тура мағынадан гөрі мінездің кемшілігі мен ойсыздық бейнеленген. Халық жаман қасиетті тек бір қылық емес, бүкіл тірлікті бүлдіретін мін деп бағалаған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды жұмысқа немқұрайлы қарайтын, кеңес тыңдамайтын адамға байланысты қолдануға болады. Мысалы, топтық жобада бір адам тапсырманы түсінбей, нұсқауды орындамаса, оның жұмысы да, ортақ нәтиже де нашарлайды. Сондықтан мақал адамдарды тыңдауға, үйренуге және өзін түзетуге шақырады.
Jumsasań, til almaıdy,
Ózi bilip, paıdasyn kóre almaıdy.