Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Болат бүгілмес, шорт сынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — болат иілмейді, ал шорт сынғыш келеді. Астарлы мағынасы — берік мінезді…
Мал жоқшысы - малшы,
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың қамын малшы, аңның жайын аңшы қарайды. Астарлы мағынасы: әр істің…
Жазалы ұрының бір беті қара,
Жазалы айғақтың екі беті қара.
Жазалы айғақтың екі беті қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры да, айғақ та істің ақ-қарасын өзгертпей, шындық алдында жауап береді…
Қулығына құрық бойламайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өте айлалы, қулығы мол адамды сипаттайды. Тура мағынасында оның қулығына тіпті құрық та…
Сегізінде баланың тісі түседі,
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің әр кезеңінің өз сыры, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бала кезде тәннің де…
Нәжісті доңыз, сүйекті ит жинайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: доңыз нәжіс маңында жүреді, ит болса сүйекке үйір келеді. Астарлы…
Табында да жоқ,
Сауында да жоқ.
Сауында да жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің табында да, сауында да жоқ екенін айту. Мұнда «табын» малдың…
Біреудің көзілдірігін киген өз көзін бүлдіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өміріне, пікірі мен тәжірибесіне соқыр еліктеу адамның өзіне зиян келтіруі мүмкін…
Опаға барған ағарар,
Жосаға барған қызарар.
Жосаға барған қызарар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кімді, нені жолдас етіп таңдаса, соның әсерін тартатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Жаза баспас мерген болмас,
Жаңылмас жан болмас.
Жаңылмас жан болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының қателеспей тұрмайтынын айтады. Тура мағынада мерген нысанаға дәл тигізу үшін…
Халқын алдаған би оңбас,
Қатыны салақ үй оңбас.
Қатыны салақ үй оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: елін, жұртын алдаған би — әділ басшы бола алмайды, ондай…
Жайынның құйрығын жеген жатпас.
Негізгі мағынасы Жайын — ірі, дәмді балық, ал оның құйрығын жеген адам тоқ, разы болады деген ишара бар. Мақалдың тура…
Күлегештің тісі алтын.
Негізгі мағынасы «Күлегештің тісі алтын» деген мақал адамды жылы жүзді, ашық мінезді, көпшіл болуға үндейді. Тура…
От ішінде мақтаны сақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — оттың ішінде мақта сияқты тез тұтанатын, нәзік затты сақтау мүмкін емес…
Қарға қазға еліктеймін деп сирағын сындырыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге әдемі көрінгенге соқыр еліктеудің зиянын айтады. Қарға өз болмысын ұмытып, қазға…
Қуатты қол - құрыш,
Даналық ой - ырыс.
Даналық ой - ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екі үлкен күшін салыстырады: қолдың қуаты мен ойдың даналығын. Тура мағынасында…
Күркіреуі бар да, жауары жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қатты көрініп, көп шу шығарғанмен, нақты ісі, берер нәтижесі жоқ адамды не құбылысты…
Ит иттігін істемесе, іші ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы жаман әдет пен орынсыз мінезге ишара етеді. Тура мағынасында «ит иттігін…
Адам шыдағанға құрыш шыдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, адам төзген ауырлыққа тіпті құрыш сияқты берік заттың өзі шыдай…
Жас әкетпейді, күш әкетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамды жас емес, күш-қуат пен денсаулық көтеріп жүреді. Яғни бір істі…
Әркім өз ботасын үкілейді.
Негізгі мағынасы Әр адам өзіне ең жақын, өзіне қымбат нәрсені артық көреді, соны жақсы деп бағалайды. Бұл мақалдың тура…
Асып қарама, басып қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды біреуге жоғарыдан, менсінбей қарамауға шақырады. "Асып қарама" — өзіңді биік ұстап…
Арамнан жиған дәулет емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адал емес жолмен келген байлықтың шын дәулет саналмайтынын білдіреді. Тура мағынасы — арам…
Қолымен қоян соққан,
Аузымен орақ орады.
Аузымен орақ орады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге батыл, епті, іске шебер көрінгенімен, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды меңзейді…
Атан түйені май қартайтады,
Май қартайтпай не қартайтады?
Май қартайтпай не қартайтады?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ірі, күшті атан түйенің де майға тойып, семірген сайын ауыр тартып…
Оңқа ойын бұзар,
Тентек тойын бұзар.
Тентек тойын бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын-сауық та, той-думан да дұрыс адамсыз бұзылады деген ой. Астарлы…
Милауға сөз ұқтырғанша,
Бураны кезіктіру оңай.
Бураны кезіктіру оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы аз, түсінігі төмен адамға сөз түсіндіру қиын, тіпті ашулы не…
Алыстан үрген ит қаппас,
Төбеге төменнен су ақпас.
Төбеге төменнен су ақпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: алыста тұрған иттің үргені қауіп төндірмейді, ал төбенің басына төменнен…
Бармайын десем, әулие қоймайды,
Барайын десем, қатыным қойнына алмайды.
Барайын десем, қатыным қойнына алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екіұдай күйін, барса да, бармаса да көңілі көншімейтін тар жағдайын бейнелейді. Тура…
Оңай сенген оңай өледі.
Негізгі мағынасы Оңай сенген оңай өледі деген мақал адамға әр сөзге, әр уәжге соқыр сенбеу керегін ескертеді. Мұндағы…
Жүйрікке озудан қалу қиын.
Негізгі мағынасы Жүйрікке озудан қалу қиын деген мақалдың тура мағынасы — шапшаң, екпінді аттан ілгері шығып кету оңай…
Өзімшілдің іші тар, ойы шартық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өзімшіл, тек өз пайдасын ғана ойлайтын адамның ішкі дүниесі тар болатынын білдіреді. Мұндай…
Үйінде асы жоқтың,
Түзде досы болмайды.
Түзде досы болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйінде асы, яғни берекесі мен дастарханы жоқ адамның сыртта дос табуы…
«Бақ» десең де, «шақ» десең де жейді арыстан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстанның не «бақ» деп, не «шақ» деп атағанға қарамай, бәрібір жей…
Тілегі хақтың ісі хақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адамның тілегі, ниеті ақ, таза болса, оның ісі де дұрыс болады…
Мейірімдінің көрінен сақта,
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тек жақсы ниетке ғана емес, сақтыққа да мән беруі керегін аңғартады. Тура…
Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе.
Негізгі мағынасы Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе дегеніміз — адамның өз қадірін сақтап, орынсыз, ойсыз сөзбен абыройын…
Түсіңде жеген қазыдан,
Өңіңде жеген құйқа артық.
Өңіңде жеген құйқа артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түс көріп, түсіңде қазы жегеннен гөрі, өңіңде қарапайым құйқа жегеннің…
Жаманның құтын қашыру -
Жақсының нұрын тасыту.
Жақсының нұрын тасыту.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адамның жаман ісі көбіне өзіне де, айналасына да зиян келтіретінін, ал жақсы адамның…
Сымбатына сын жоқ,
Ішкі сарайында дым жоқ.
Ішкі сарайында дым жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрінісі көз тартарлық, сәні келіскен, бірақ ішкі мазмұны жұтаң адамды немесе нәрсені…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.