Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Ақылсыз қайрат - азап.
Негізгі мағынасы Ақылсыз қайрат – ойсыз, бағытсыз қолданылған күштің пайдасынан гөрі зияны көп болатынын білдіреді…
Екі сөйлеген езден без,
Ел тындамас сөзден без.
Ел тындамас сөзден без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі жүзді, уәдесінде тұрмайтын, сөзі мен ісі қабыспайтын адамнан сақтануға шақырады. «Екі…
Тау бұлағы сәнді, көл құрағы сәнді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз орнында әдемі, өзіне лайық көрікті болатынын білдіреді. Тау…
Мылқаудың тілін анасы біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сөйлей алмайтын, ойын анық жеткізе алмайтын адамның не айтқысы келгенін…
Қартайған ит жатып үреді.
Негізгі мағынасы Қартайған иттің жатып үруі — тура мағынасында әлсіреген, қимылы аз жануардың орнынан тұрмай-ақ үріп…
Иттің атасы жоқ.
Негізгі мағынасы «Иттің атасы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — иттің белгілі бір әкесі, тегін дәлелдеп айту қиын…
Қызды қартша сына,
Атты жігітше сына.
Атты жігітше сына.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бен атты бағалағанда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Қызды сынағанда оның сыртқы…
Онсыз да шығайын деп тұрған көз еді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің не адамның жағдайы әуелден-ақ әлсіз, сын көтермейтін күйде тұрғанын білдіреді…
Күл астында қоламта.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күлдің астында әлі де сөнбеген қоламта, яғни шоқ жатады. Астарлы мағынасы…
Бірмен сырлас, мыңмен кеңес.
Негізгі мағынасы Бірмен сырлас, мыңмен кеңес деген мақалдың тура мағынасы — бір адаммен сыр бөлісіп, бірнеше адаммен…
Жылы мұрынға суық қол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істі не қарым-қатынасты жылы, жайлы күйден суытып жіберетін әрекетін білдіреді…
Жас кезінде шикі,
Қартайғанда күйкі.
Қартайғанда күйкі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен болмысын тәрбиемен, еңбекпен, өмірлік тәжірибемен қалыптастыру керек екенін…
Сасқанда аузың табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қатты абыржып, сасқан кезде ойы шашырап, не айтарын да, не істерін де таба алмай…
Наурызда шабынған бурадай.
Негізгі мағынасы «Наурызда шабынған бурадай» деген мақал адамның қатты ашуланған, долданып, ызадан булыққан күйін…
От алып, ораққа түскен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір іске асығып, ойланбай кіріскен адамның өзіне зиян келтіруін білдіреді. Тура мағынасында…
Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс…
Мақтамақшы болсаң, сақиды мақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуді асыра мақтау қажет болса, оның шын жомарттығын, қолы ашықтығын мадақта деген ойды…
Соқыр - сезгіш, саңырау - көргіш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа тән, ол астарлы ойға құрылған. Сырттай кемістігі бар адам басқа бір…
Итке тұмар жараспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — итке тұмар тағу оған жараспайды, өйткені тұмар киелі, таза ұғымға…
Қасқыр қорыққан төбеттен қаншық қорықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдан именген төбет әлсіреп, өз күшін көрсете алмай қалады, сондықтан…
Атлас қымбат, бөз арзан,
Көп сөйлеген сөз арзан.
Көп сөйлеген сөз арзан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қымбат атлас матамен арзан бөзді салыстыру. Астарлы мағынасы — әр…
Ұрыға құрық берген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сенімсіз, жаман ниетті адамға қолдау көрсетсең, ол сол мүмкіндікті өз пайдасына бұрып…
Тентектің есіл-дерті - бұзу,
Текенің есіл-дерті,- сүзу.
Текенің есіл-дерті,- сүзу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тентек адамның табиғатын бұзақылыққа, ал мінезі қырсық жанды өз дегенін істеп, өзгеге…
Ұрының өзіне лайық сойылы бар,
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамға, әр істің өзіне сай өлшемі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында ұрыны жазалайтын…
Атақты ұры аштан өледі,
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықпен күн көрген адамның тірлігі баянды болмайтынын аңғартады. Тура мағынасында да, ұрлық…
Түйенің жолы үлкен,
Аттың жоны үлкен.
Аттың жоны үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе мен аттың дене бітімі, жүріс-тұрысы жолда әртүрлі екенін білдіреді…
Қазақ жаңылса, қартынан сұрайды,
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі халықтың өмір салты мен ақыл-кеңес сұрау дағдысын салыстыра айтады. Қазақ қателессе не…
Сыртың сыйлы болғанша,
Ішің майлы болсын.
Ішің майлы болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көріністің жылтырағанынан гөрі, ішкі мазмұнның бай, мінездің жақсы болғаны маңызды…
Шортанның өзі өлсе де, тісі қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шортан өлсе де, оның тісі ұзақ сақталады. Астарлы мағынасы — адам өмірден…
Аш адамға бір атан жүк те аз көрінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аш жүрген адамға тіпті бір атанның көтерер ауыр жүгі де жеңіл көрінеді…
Иесіз ауруды жалғыз бақсы бағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: елсіз, иесіз қалған ауыр халдегі науқасқа көбіне жалғыз бақсы ғана қарап…
Желге ұшқан ебелек,
Орға түспей тынар ма?
Отқа асық көбелек,
Өліп тынбай шыдар ма?
Орға түспей тынар ма?
Отқа асық көбелек,
Өліп тынбай шыдар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойланбай, желікпен әрекет етуден сақтандырады. Желге ұшқан ебелек те, отқа асыққан…
Жүйкесі - жүн, жігері - құм.
Негізгі мағынасы «Жүйкесі - жүн, жігері - құм» деген мақал адамды қатты шаршап, сабыры таусылып, ішкі қуаты әлсіреген…
Құдайдың кенже ұлындай.
Негізгі мағынасы «Құдайдың кенже ұлындай» деген тіркес көбіне әлпештеліп өскен, еркелігі басым, көптің көңілін өзіне…
Екі қылыш бір қынапқа сыймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі қылышты бір қынапқа қатар сыйғызу мүмкін емес. Астарлы мағынасы — бір…
Жаман сопы - тобашыл,
Жаман адам - табашыл.
Жаман адам - табашыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, тақуа көрінгенімен, ішкі дүниесі таза емес адамды сынайды. Тура мағынасында…
Кәрісі жоқтың жасы дуана.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адамдары жоқ үйдің жас адамы дуанаға ұқсайды деген сөз. Астарлы…
Таз басқа қайызғақ тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шашы жоқ, таз адамның басында қайызғақ тұрмайды. Астарлы мағынасы…
Сыпайыға сұлулықтан әсемдік жарасымды.
Негізгі мағынасы Сыпайылық адамның сыртқы көркін одан әрі көрікті етеді. Бұл мақал тура мағынасында адамға жарасқан…
Тасыған қазан төгілер.
Негізгі мағынасы Тасыған қазан төгілер деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ас тым көп құйылса, қайнап-тасығанда…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.