Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Тарпаң тайдай қылпылдаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінез-құлқын асау, тік, шалт қимылдайтын, бір орында тұрмайтын күйде бейнелейді…
Сымбатына сын жоқ,
Ішкі сарайында дым жоқ.
Ішкі сарайында дым жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрінісі көз тартарлық, сәні келіскен, бірақ ішкі мазмұны жұтаң адамды немесе нәрсені…
Өтірікші бел асырғанмен ел асырмайды.
Негізгі мағынасы Өтірікші уақытша алдап, бір сәтке үстем болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның сөзіне жұрт сенбейді…
Түсіңде жеген қазыдан,
Өңіңде жеген құйқа артық.
Өңіңде жеген құйқа артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түс көріп, түсіңде қазы жегеннен гөрі, өңіңде қарапайым құйқа жегеннің…
Мейірімдінің көрінен сақта,
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тек жақсы ниетке ғана емес, сақтыққа да мән беруі керегін аңғартады. Тура…
Сараң бай союға қозы таппай,
Жарлының жалғыз тоқтысын сұрапты.
Жарлының жалғыз тоқтысын сұрапты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамның ашкөздігін, дүниеқоңыздығын әшкерелейді. Тура мағынасында байдың өз малын…
Бүк түссе де менікі, .
Шік түссе де менікі.
Шік түссе де менікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөз, қызғаншақ адамның мінезін әшкерелейді. Тура мағынада бір нәрсе бүктеліп қалса да…
Сұлу дегенге су да риза.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, сұлу, көрікті нәрсеге тіпті су да «ризамын» дегендей әсер береді…
Жақсы айғыр енесіне шаппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы, текті айғыр өзіне жақын енесіне шаппайды, яғни табиғи тәртіпті…
Қулығына құрық бойламайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өте айлалы, қулығы мол адамды сипаттайды. Тура мағынасында оның қулығына тіпті құрық та…
Күлегештің тісі алтын.
Негізгі мағынасы «Күлегештің тісі алтын» деген мақал адамды жылы жүзді, ашық мінезді, көпшіл болуға үндейді. Тура…
Халқын алдаған би оңбас,
Қатыны салақ үй оңбас.
Қатыны салақ үй оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: елін, жұртын алдаған би — әділ басшы бола алмайды, ондай…
Арамнан жиған дәулет емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адал емес жолмен келген байлықтың шын дәулет саналмайтынын білдіреді. Тура мағынасы — арам…
Жаза баспас мерген болмас,
Жаңылмас жан болмас.
Жаңылмас жан болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының қателеспей тұрмайтынын айтады. Тура мағынада мерген нысанаға дәл тигізу үшін…
Өзімшілдің іші тар, ойы шартық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өзімшіл, тек өз пайдасын ғана ойлайтын адамның ішкі дүниесі тар болатынын білдіреді. Мұндай…
Оңай сенген оңай өледі.
Негізгі мағынасы Оңай сенген оңай өледі деген мақал адамға әр сөзге, әр уәжге соқыр сенбеу керегін ескертеді. Мұндағы…
Жас әкетпейді, күш әкетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамды жас емес, күш-қуат пен денсаулық көтеріп жүреді. Яғни бір істі…
Біреудің көзілдірігін киген өз көзін бүлдіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өміріне, пікірі мен тәжірибесіне соқыр еліктеу адамның өзіне зиян келтіруі мүмкін…
Үйінде асы жоқтың,
Түзде досы болмайды.
Түзде досы болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйінде асы, яғни берекесі мен дастарханы жоқ адамның сыртта дос табуы…
Жаман өкпелеймін деп
Сыбағасынан құр қалады.
Сыбағасынан құр қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға булығып, өкпені алға шығару адамның өзіне зиян келтіретінін ескертеді. Тура…
Іш мерездің ішінде,
Ит өліп жатса да білмейсің.
Ит өліп жатса да білмейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ішіндегі зұлымдық пен екіжүзділікті қатты сынайды. «Іш мерез» — сырттай адам…
Күйікті жан кірпік ілмейді.
Негізгі мағынасы Күйікке түскен, уайым мен ішкі қайғысы ауырлаған адам тыныш ұйықтай алмайды. Мақалдың тура мағынасы…
Көңілі алаңның ісі шала.
Негізгі мағынасы «Көңілі алаңның ісі шала» деген мақал адамның ойы шашыраңқы, жүрегі басқа жаққа ауып тұрса, бастаған…
Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ!»…
Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін…
Бұқаның малға сандығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқаның өзі бар болса да, ол малды санауға да, есептеуге де жарамайды…
Қайқайып тұру терекке жарасар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — терек ағашы табиғатынан биік те тік өседі, сондықтан оның қайқайып…
Атқан жерде оқ қалар,
Айтқан жерде сөз қалар.
Айтқан жерде сөз қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқ атылған жерде оның ізі қалады, ал айтылған сөз де бос кетпей, елдің…
Алушыдан қалмайды,
Айтушыдан қалады.
Айтушыдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алған адам оны өзімен бірге алып кетеді, ал айтылған сөз…
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз бітеді.
Сылдыраған сөз бітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, даудың да орны мен шегі болатынын білдіреді. Тура мағынасында — ауыздан шыққан…
Өткір қырғыш қазан түбін теседі.
Негізгі мағынасы Өткір қырғыш қазанның түбін тесіп жібереді деген сөздің тура мағынасы — өте өткір құрал абайсыз…
Әркімнің өзіне лайық қалыбы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз болмысы, мінезі, қабілеті, тәрбиесі мен өмір сүру дағдысы бөлек болатынын…
Ұста қатынымен
Темір қызғанша ұрыса алады.
Темір қызғанша ұрыса алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұста темірді қыздырып, соғып-жонуға дейін, яғни темір әлі иілгіш кезде…
Дәметпестен дәметкен,
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам біреуден орынсыз үміт күтіп, өз еңбегіне сенбей, сырттан жақсылық күтсе, оның…
Тезекті түртпе, иісі шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тезекті қозғап, түртсең, оның иісі күшейіп, айналаға тарайды. Астарлы…
Көптің аузы темір талқы.
Негізгі мағынасы «Көптің аузы темір талқы» деген мақал көпшіліктің сөзі мен сыны өте қатал, өткір болатынын білдіреді…
Аузы ыңғайсыз жерден тесілген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің аузы ыңғайсыз жерден, яғни дұрыс емес, орынсыз тұстан «тесілген»…
Кебіс ұрлаған - бір кісі,
Күмәнді болар мың кісі.
Күмәнді болар мың кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бір істен, мысалы кебіс ұрланғаннан, бір адамның ғана кінәсі білінсе…
Арық атты түсте бақ,
Қарғып тұрса қанатың.
Қарғып тұрса қанатың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық, әлсіз атты күндіз-түні бағып-күтсең де, ол бірден жүйрікке айналып…
Миға ерген дене азбайды,
Милыға ерген ел азбайды.
Милыға ерген ел азбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылға жүгінген адам да, ақылды басшыға ерген ел де адаспайтынын білдіреді. Тура мағынасында…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.