Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.9K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Айдабол, ас ішкенде пайда бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қарап отырмай, отырған жерінде де пайдасын тигізуге шақырады. Тура мағына...
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашуға берілсе, ақылдан айрылып қалатынын ескертеді. Тура мағынасында ашу келгенд...
Сыйлағанды сыйла, иілмегенді иле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өзара сыйластықты сақтауды үйретеді. Кім сені құрметтесе, сен де...
Ақыл атасы - ақиқат.
**Негізгі мағынасы** «Ақыл атасы – ақиқат» деген мақал ақылдың түп негізі шындыққа, туралыққа сүйенетінін білдіреді. Яғ...
Сүйген құлдың аты көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің сүйікті, қымбат көретін құлының аты жиі айтыла береді, жұртқа...
Алажағым кетсе де, айтажағым кетпесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда дүние-мүлік, мал, не басқа да артық қазына азайса да, ең қымбат...
Ағаш жапырағымен,
Жер топырағымен сәнді.
Жер топырағымен сәнді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаш жапырағы болса ғана көрікті, ал жер топырағы болса ғана құнарлы бо...
Досыңның пышағымен мүйіз кес,
Дұшпанның пышағымен киіз кес.
Дұшпанның пышағымен киіз кес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен ақылға шақырады. Тура мағынасында, бір іске қолданатын құралдың кімнің қолынан...
Иманмен қаптап қойғандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай да, іштей де өте жинақы, орнықты, сенімді адамның күйін білдіреді. Тура мағынасын...
Жақсы сөз жұбатады,
Жаман сөз жылатады.
Жаман сөз жылатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам жанına әсері өте күшті екенін айтады. Жақсы, жылы, ойланып айтылған сөз көңіл...
Аттылыға еріп,
Жаяудың таңы айырылады.
Жаяудың таңы айырылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атты адамның жүрісі жылдам, ал жаяу адамның жолы ұзақ болғандықтан, оға...
Өтпес жарлық - байға қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жарлық, бұйрық не кесім іске аспай, орындалмаса, ол бай адамға да...
Үміттінің өз дәулеті өзінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үміттендіретін, жігерлендіретін ойды білдіреді: үміті бар адамның ырысы мен дәулет...
Қыз көрейік, қыз көрейік,
Қыз көретін жігітті біз көрейік.
Қыз көретін жігітті біз көрейік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда қыз көруге ынтық жігітті әжуалағандай көрінеді. Бірақ астарында жігітті...
Айдалаға атқан оқ ажалдыға тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: оқты айдалаға атсаң да, ол біреуге тиіп, зиян келтіруі мүмкін. Астарлы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.