Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның мінезін салыстырып тұр. Жақсы кісі біреудің үйіне кірсе, артық…
Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат.
Негізгі мағынасы «Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат» деген мақал адамды қиын таңдау алдында қалатын сәттерді білдіреді…
Ердің атағы туырлықтай,
Өзі бұлдырықтай.
Өзі бұлдырықтай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамды сыртқы даңқпен емес, шын болмысымен бағалау керек екенін білдіреді. Тура мағынада…
Жоғарыласан, аспа,
Төмендесең саспа.
Төмендесең саспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өмірде кез келген күйге сабырмен қарауды үйретеді. «Жоғарыласан, аспа» дегені — бақ…
Әлділігіңе сенбе, әділдігіңе сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күш-қуатқа, дәулетке не сыртқы беделге тым сеніп кетпеуді ескертеді. «Әлділігің»…
Тіске кірген етке қарын тоймайды.
Негізгі мағынасы Тіске кірген етке қарын тоймайды деген мақал адамның қалаған заты қолына тиген сайын, одан әрі көбірек…
Адам құрсақтан арымайды,
Құлақтан ариды.
Құлақтан ариды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам құрсақта жатқанда бұзылмайды, ал құлақ арқылы естіген сөзден, көрген…
Керегесін итке қомдаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында үйдің керегесін иттің үстіне қомдап жібергендей, орынсыз, қисынсыз қылықты…
Алтын қарғы ит мойнында да жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің мойнында алтыннан жасалған қарғы да болуы мүмкін. Астарлы мағынасы…
Ұяттан кісі өлмейді,
Бетте сызы қалады.
Бетте сызы қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ұятқа қалуы немесе қысылып-қымтырылуы өмірден айырып жібермейтінін айтады. Яғни бір…
Тасыған қазан төгілер.
Негізгі мағынасы Тасыған қазан төгілер деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ас тым көп құйылса, қайнап-тасығанда…
Көш-қоныңды білмейді,
Қоңы семіз түйелі.
Қоңы семіз түйелі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шынайы жай-күйін сыртқы көрінісіне қарап тануға болмайтынын меңзейді. Тура мағынада…
Жаманның аузына
Жұрттан қалған сөз түседі.
Жұрттан қалған сөз түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді, сөзіне жауапсыз адам өз ойынан тың, пайдалы сөз таба алмайтынын білдіреді…
Сыпайыға сұлулықтан әсемдік жарасымды.
Негізгі мағынасы Сыпайылық адамның сыртқы көркін одан әрі көрікті етеді. Бұл мақал тура мағынасында адамға жарасқан…
Жел сөзбен жәрдем берген,
Есектен сауын берген.
Есектен сауын берген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай көмектескенсіп, шын мәнінде пайдасы жоқ адамды әжуалайды. «Жел сөзбен жәрдем берген»…
Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман.
Негізгі мағынасы Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман деген сөздің тура мағынасы — өзгенің көрсеткен қорлығы да ауыр, бірақ…
Қайратсыз қорқақ мақтаншақ.
Негізгі мағынасы Қайратсыз қорқақ мақтаншақ деген мақал шын күш пен іс жүзіндегі батылдық жоқ адамның көбіне сырттай…
Темірдің бір басы ыссы, бір басы суық.
Негізгі мағынасы Темірдің бір басы ыссы, бір басы суық деген мақал өмірде кез келген істің екі жағы болатынын…
Пәле қайда деме, аяқ астында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сақ болуға, кез келген қауіптің қайдан, қашан шығатынын естен шығармауға шақырады…
Жалы барда арылған -
Жаман аттың белгісі.
Жаны барда жалынған -
Жаман адам белгісі.
Жаман аттың белгісі.
Жаны барда жалынған -
Жаман адам белгісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аттың жалын жұлып, күтіп баптамай, тоздырып жіберу — оның жаман күйге…
Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам естігенін, көргенін немесе көңіліне түйгенін сөйлегенде қайталайтынын білдіреді. Тура…
Болат бүгілмес, шорт сынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — болат иілмейді, ал шорт сынғыш келеді. Астарлы мағынасы — берік мінезді…
Пайғамбардың қасында шадияр кісі ме
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: пайғамбардың қасында оның дәрежесіне тең, оған қарсы тұрар адам болмайды…
Шар болат шоқта шыңдалады.
Негізгі мағынасы Шар болат шоқта шыңдалады — адам да, мінез де, қабілет те қиындық пен сынақ арқылы жетіледі деген сөз…
Таз басқа қайызғақ тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шашы жоқ, таз адамның басында қайызғақ тұрмайды. Астарлы мағынасы…
Кәрісі жоқтың жасы дуана.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адамдары жоқ үйдің жас адамы дуанаға ұқсайды деген сөз. Астарлы…
Жеген білмес,
Кескен білер.
Кескен білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: етті не басқа тағамды жеген адам оның қалай дайындалғанын, қандай еңбекпен…
Мал жоқшысы - малшы,
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың қамын малшы, аңның жайын аңшы қарайды. Астарлы мағынасы: әр істің…
Адам басына әңгіртаяқ ойнатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу болғанымен, астарында адамға ауыр соққы, қатал жаза, үлкен…
Қысылсаң, жүгіңді жөңге сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қиындық туғанда сабыр сақтап, істі ретімен, ақылмен шешуді ескертеді. «Қысылсаң»…
Пәле, жала жоламас,
Ақ түйелі алтауға.
Ақ түйелі алтауға.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішінде береке, сыйластық пен жөн білетін орта болса, оған пәле де, жала да жолай…
Жаман сопы - тобашыл,
Жаман адам - табашыл.
Жаман адам - табашыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, тақуа көрінгенімен, ішкі дүниесі таза емес адамды сынайды. Тура мағынасында…
Түйе жұлғанын білмейді, жұтқанын біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасаған үлкен, ауыр ісін немесе кеткен үлкен шығынын бірден сезбей, салдары шыққанда…
Ындыны таза - иманды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ниеті, пейілі таза адам иманды болады деген сөз. Астарлы мағынасы…
Бұлбұл құс зымыстан көрмей,
Гүлстанның қадірін білмес.
Гүлстанның қадірін білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адам жақсы мен жаманды, қадір мен қасиетті салыстыра отырып түсінеді деген ой жатыр…
Екі қылыш бір қынапқа сыймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі қылышты бір қынапқа қатар сыйғызу мүмкін емес. Астарлы мағынасы — бір…
Отыр көтенім он ай.
Негізгі мағынасы «Отыр көтенім он ай» деген мақал адамның бір істі асықпай, сабырмен күтіп, өз уақыты келгенде ғана…
Зор зорға құлайды,
Аңғырт орға құлайды,
Аңғал торға құлайды.
Аңғырт орға құлайды,
Аңғал торға құлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бір қарағанда күшті, айбарлы көрінгеннің өзі абайсыз болса опық жейтіні туралы…
Сараңдық ауылдастан, не бауырластан жұғады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараңдықтың жақсы қасиет емес екенін, оның адамға жұқпалы мінез сияқты тарайтынын ескертеді…
Үйде атан, түзде бура.
Негізгі мағынасы «Үйде атан, түзде бура» деген мақал адамның жағдайға қарай мінез көрсетіп, қай ортада болса, соған…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.