Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін…
Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін…
Көптің аузы темір талқы.
Негізгі мағынасы «Көптің аузы темір талқы» деген мақал көпшіліктің сөзі мен сыны өте қатал, өткір болатынын білдіреді…
Алтын көріп періште жолдан тайған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті періште сияқты таза, пәк жанның өзі алтынды көрсе, жолынан тайып…
Жастықта жалыны жоқтың,
Қартайғанда тәлімі жоқ.
Қартайғанда тәлімі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі екі кезеңді салыстырады: жастық шақ пен қарттық. Тура мағынасы — жастықта…
Балық - көлге, бақа - шөлге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық, табиғатына сай жері бар екенін білдіреді. Балықтың тіршілігі көлде…
Алушыдан қалмайды,
Айтушыдан қалады.
Айтушыдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алған адам оны өзімен бірге алып кетеді, ал айтылған сөз…
Сыпайыға оқ тисе,
Жамандай шуламас.
Жамандай шуламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы мінезді, сабырлы, сыпайы адам қиындыққа тап болса да, артық айқайлап, даурықпайтынын…
Миға ерген дене азбайды,
Милыға ерген ел азбайды.
Милыға ерген ел азбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылға жүгінген адам да, ақылды басшыға ерген ел де адаспайтынын білдіреді. Тура мағынасында…
Бұлақ басынан тұнады.
Негізгі мағынасы «Бұлақ басынан тұнады» деген мақалдың тура мағынасы — бұлақтың суы бастауынан мөлдір болса, төмен…
Арық атты түсте бақ,
Қарғып тұрса қанатың.
Қарғып тұрса қанатың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық, әлсіз атты күндіз-түні бағып-күтсең де, ол бірден жүйрікке айналып…
Кебіс ұрлаған - бір кісі,
Күмәнді болар мың кісі.
Күмәнді болар мың кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бір істен, мысалы кебіс ұрланғаннан, бір адамның ғана кінәсі білінсе…
Ойсыз өңмендеуін қоймас.
Негізгі мағынасы «Ойсыз өңмендеуін қоймас» деген мақал адамда ақыл мен ойлылық болмаса, ол бірбеткей қимылдап, басын…
Өткір қырғыш қазан түбін теседі.
Негізгі мағынасы Өткір қырғыш қазанның түбін тесіп жібереді деген сөздің тура мағынасы — өте өткір құрал абайсыз…
Аузы ыңғайсыз жерден тесілген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің аузы ыңғайсыз жерден, яғни дұрыс емес, орынсыз тұстан «тесілген»…
Қозы көкпарға жарамас.
Негізгі мағынасы «Қозы көкпарға жарамас» деген мақалдың тура мағынасы — қозы өте әлсіз, ширақ әрі ауыр тартысқа төтеп…
Адал шындыққа тоқтайды.
Негізгі мағынасы Адал адам шындықтың алдында тоқтап, өтірікке, жалғандыққа бармайды. Бұл мақал тура мағынасында да…
Әркімнің өзіне лайық қалыбы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз болмысы, мінезі, қабілеті, тәрбиесі мен өмір сүру дағдысы бөлек болатынын…
Дәметпестен дәметкен,
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам біреуден орынсыз үміт күтіп, өз еңбегіне сенбей, сырттан жақсылық күтсе, оның…
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз бітеді.
Сылдыраған сөз бітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, даудың да орны мен шегі болатынын білдіреді. Тура мағынасында — ауыздан шыққан…
Ұста қатынымен
Темір қызғанша ұрыса алады.
Темір қызғанша ұрыса алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұста темірді қыздырып, соғып-жонуға дейін, яғни темір әлі иілгіш кезде…
Телегейге тел жаңғырық,
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен кеңістік пен еркіндікте әр дыбыс, әр қимыл өзіне сай жауап табатынын білдіреді. Тура…
Атқан жерде оқ қалар,
Айтқан жерде сөз қалар.
Айтқан жерде сөз қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқ атылған жерде оның ізі қалады, ал айтылған сөз де бос кетпей, елдің…
Жалқау қатынның төсегі жиылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі береке мен тазалықтың, ұқыптылық пен жауапкершіліктің маңызын аңғартады. Тура…
Бөле берік емес,
Итмұрын өрік емес.
Итмұрын өрік емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөле — ең жақын туыстардың бірі болғанымен, ол әрдайым мықты, сенімді…
Жаманға жолдас жақпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман адаммен бірге жүрген жол да, сапар да сәтті болмайды. Астарлы…
Қараша ханға жыласа,
Хан ханымға жылайды.
Хан ханымға жылайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарапайым қараша адам мұңын ханға айтса, ханның да өз мұң-зарын бөлісетін…
Сау болса жаным,
Сөз емес дүние-малым.
Сөз емес дүние-малым.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамға ең алдымен жанның саулығы керек, ал дүние-мүлік пен байлық одан…
Қисық ағаштың бұтағы да қисық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның не заттың түпкі қасиеті мен бастапқы кемшілігі көбіне оның кейінгі көрінісінен де…
Баласы әкесіне кереку үйретеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала кейде әкесіне де үйретуші болады деген ой. Астарлы мағынасы — әр…
Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді.
Негізгі мағынасы Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді деген мақалдың тура мағынасы — жақсы аттың тұқымы сирек туады, ал…
Иттің құйрығын тартсаң, орнына барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің құйрығын тартсаң, ол қайтадан өз орнына, әдеттегі қалпына келеді…
Тіленшіге жел қарсы.
Негізгі мағынасы «Тіленшіге жел қарсы» деген мақалдың тура мағынасы — қол жайып сұрап жүрген адамға жел де қарсы…
Қисық отырсаң да, түзу сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзіне адал, шыншыл болуын талап етеді. Тіпті өзіңнің хал-жағдайың, тұрқың…
Қайратың жетпесе, амалына бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адамның күші, қайраты жетпесе, онда істі басқа жолмен, ақыл мен амал…
Тайып жығылған таянып тұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам тайып құлап қалса, таянып, сүйеніп қайта тұрады. Астарлы мағынасы…
Жаман киім жасты кәрідей етеді,
Кәріні перідей етеді.
Кәріні перідей етеді.
Негізгі мағынасы Жаман, ұсқынсыз, үйлеспейтін киім адамның сыртқы келбетін бұзып, жас адамның өзін үлкен, ал қарияны…
Жаманды жанға санама,
Есекті малға санама.
Есекті малға санама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен заттың, құнды мен құнсыздың ара жігін ажыратуға үйретеді. Жаман адамды жанға теңеп…
Басы ауырған бақсыға барады,
Даулы жақсыға барады.
Даулы жақсыға барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына іс түскенде, ақыл-кеңесі мен беделі бар, ісі әділ, сөзі өтімді кісіден жәрдем…
Куәсіз істі күмән табады .
Негізгі мағынасы Куәсіз істің ақиқаты толық дәлелденбесе, оған күмән мен күдік оңай үйір болады. Яғни бір іс жөнінде…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.