Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ақылды десе болар, сұрамай білгенді,
Жомарт десе болар, сұратпай бергенді.
Жомарт десе болар, сұратпай бергенді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен жомарттықтың шынайы белгісін көрсетеді. Нағыз ақылды адам көп сұрақ қоймай-ақ, ж...
Ақ жүрек адам азбас.
**Негізгі мағынасы** Ақ жүрек адам азбайды — яғни ниеті таза, пейілі дұрыс, ар-ұяты биік адам өмірдің ауыртпалығында да...
Жақсыдан жаман туса,
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қадірі тек шыққан тегіне емес, өз болмысы мен тәрбиесіне байланысты екенін аңғарт...
Қалжырағаннан былжыраған жаман.
**Негізгі мағынасы** «Қалжырағаннан былжыраған жаман» деген мақал адамның қатты шаршап, әлсіреп қалуы уақытша қиындық б...
Атты қамшы айдайды,
Ерді намыс айдайды.
Ерді намыс айдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша атты қамшымен жүргізеді, ал астарлы мағынасы бойынша адамды, әс...
Бастың көркі - жүз,
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сұлулығының тек сыртқы келбетте емес, оның мәнді мүшелерінде, әсіресе сөзінде көріне...
Қайраңы жоқ көлден без,
Қайырымы жоқ ерден без.
Қайырымы жоқ ерден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға пайдасы да, қолдауы да жоқ жаннан, сондай-ақ берекесі жоқ ортаның өзінен аулақ бол...
Арға тартпай арман құл,
Намыс қумай мақсат тұл.
Намыс қумай мақсат тұл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ең биік өлшем — ар мен намыс екенін білдіреді. Егер адам өз арын алға шығ...
Ойламаған ми сасиды,
Ақпаған су сасиды.
Ақпаған су сасиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойсыз, әрекетсіз қалса, іші пісіп, рухани да, ақыл-ой жағынан да әлсірейтінін біл...
Бетерден де бетер бар.
**Негізгі мағынасы** «Бетерден де бетер бар» деген мақал өмірде жаманның да, қиынның да, ауырдың да одан әрі асқан түрі...
Аруана - бір үйдің көлігі,
Бір үйдің көжесі.
Бір үйдің көжесі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аруананың, яғни нар түйенің, бір шаңыраққа өте қадірлі, көп пайдасы тиетін мал екенін біл...
Жақсының кегі
Жібек орамал кепкенше.
Жаманның кегі
Басы жерге жеткенше.
Жібек орамал кепкенше.
Жаманның кегі
Басы жерге жеткенше.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсылық пен жамандықтың кек сақтауына салыстырмалы баға береді. Жақсы адам ренжісе де, а...
Сүңгінің жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, тілден шыққан ауыр сөздің адамның жан дүниесіне қатты әсер ететінін білдіре...
Жегені - кебек, кигені - жібек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі тұрмысының арасында үлкен алшақтық бар екенін білдіреді....
Жеміссіз ағаш жұтайды.
**Негізгі мағынасы** Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз қал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.