Адамнан адам асса да,
Ғаламнан аспайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қанша қабілетті, ақылды, беделді болса да, бүкіл ғаламнан, табиғаттан, өмірдің заңдылығынан асып түсе алмайтынын білдіреді. Яғни адам өз орнын біліп, шегін танып, тәкаппарлыққа салынбауы керек. Тура мағынасында да адам — жер бетінің бір бөлшегі, ал ғалам — шексіз кең дүние. Астарлы мағынасы — адамның күші мен мүмкіндігі шектеулі, сондықтан ол бәрінен биікпін деп паңданбай, кішіпейіл болғаны жөн.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «адамнан адам асса да» дегені — бір адамның екіншісінен ақыл, өнер, атақ, байлық жағынан озып кетуі мүмкін екенін көрсетеді. Ал «ғаламнан аспайды» тіркесі адамды ғарышпен, жаратылыс кеңдігімен салыстырып, оның шексіз еместігін аңғартады. Бұл жерде ғалам — тек аспан мен жер емес, жалпы өмірдің, тағдырдың, заңдылықтың символы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз жетістігіне мастанған адамға ескерту ретінде айтылады. Мысалы, бір қызметкер жақсы нәтиже көрсетіп, өзін өзгеден жоғары санай бастаса, үлкендер: «Адамнан адам асса да, ғаламнан аспайды» деп сабырға шақырады. Яғни қандай биікке шықса да, адам әрдайым кішіпейіл, шүкіршіл болуы керек.
Ǵalamnan aspaıdy.