Адамның қолы - гүл, маңдай тері - нұр.
«Адамның қолы - гүл, маңдай тері - нұр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал адамның еңбегін екі сұлу бейнеге теңейді. Қол — гүл, өйткені ол дүниеге сән кіргізеді: егін салады, үй тұрғызады, кесте тігеді, бос жерді гүлдендіреді. Маңдай тері — нұр, өйткені адал еңбекпен ағызған тер адамның бетін жарқыратып, абырой береді. Мақал жұмыстан шаршаған, терлеген адамға аяушылықпен емес, сүйсінген көзбен қарайды: тер — ұят емес, сән. Мұнда еңбектің нәтижесі де, еңбек етіп жүрген адамның өзі де бірдей қадірлі.
Образдар мен теңеулер
Гүл мен нұр — сұлулық пен жарықтың белгісі, әдетте тердің, қолдың, қара жұмыстың қасына қойылмайтын бейнелер. Мақалдың ерекшелігі осында: ауыр жұмыстың белгілерін ең әдемі сөздермен атайды. «Маңдай тер» — қазақ тілінде адал еңбектің тұрақты атауы: «маңдай термен тапқан нан». Сызықша арқылы берілген екі қысқа теңеу ұрандай естіліп, есте оңай қалады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды еңбекқор адамды мақтағанда, шебердің қолынан шыққан бұйымға сүйсінгенде, балаларды жұмысқа баулығанда айтады. Мектеп бақшасын отырғызғанда, үй салу аяқталғанда, сенбілікте орынды. Жұмысқа құлықсыз адамға әзіл аралас ескерту ретінде де айтылады. Мысалы: «Бақшаны өздерің отырғыздыңдар ма? Адамның қолы — гүл, маңдай тері — нұр деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жаңа үйдің қабырғасын қалап біткен жігіттерді ақсақал шай үстінде мақтап, бата береді.
— Әжесі немересінің алғаш тіккен кестесін қабырғаға іліп, оның қолына сүйсінеді.
— Шөп шауып, терлеп келген ұлына анасы суық айран беріп, оның еңбегін мақтан етеді.