Адам жайын ауылдасы білмейді,
істесі біледі.

Негізгі мағынасы

Бір ауылда тұратын адам көршісін күнде көреді, сәлемдеседі, бірақ оның шын мінезін біле бермейді. Адамның кім екенін онымен бірге іс атқарған, жолға шыққан, есеп айырысқан серігі жақсы таниды. Мінез сөзден емес, іс үстінде ашылады, әсіресе қиын тұста, пайда мен шығын бөлінгенде: біреу уәдесінде тұрады, біреу жалқаулығын жасырады, біреу ортақ олжаға сараң болып шығады. Мақал адам туралы пікірді сырттан естігенге емес, бірге тірлік қылған кісінің айтқанына сүйеніп түюге кеңес береді.

Образдар мен теңеулер

Мақалда екі түрлі жақындық салыстырылады. «Ауылдас» — бір ауылда тұрған, бір жайлауға көшкен, бір құдықтан су ішкен адам; бұл — қоныстың жақындығы. «Істес» — бірге мал баққан, бірге сауда жасаған, бірге жұмыс істеген адам; бұл — еңбектің жақындығы. Көшпелі тұрмыста ауылдастар көбіне туыс та болған, сондықтан мақал туыс та, көрші де адамды толық танымауы мүмкін деген батыл ойды айтады. «Білмейді — біледі» деген қарама-қарсылық сөзді қысқа, есте қаларлық етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал біреуді жұмысқа алар алдында, серікке таңдарда немесе адам туралы әр түрлі пікір естігенде айтылады. Ол — кеңес: көршінің не дегенінен гөрі, онымен бірге еңбек еткен кісіден сұра дегендей. Кейде өзін ақтау үшін де айтады: мені ауыл не десе о десін, менімен істес болған адамнан сұраңыз. Мысалы, шебер шәкірт іздегенде: «Адам жайын ауылдасы білмейді, істесі біледі, бұрын қай бригадада жүрді, соларға хабарлас».

Қолданылу жағдаяттары

— Фермер қой бағуға малшы іздейді. Көршілер біреуін мақтайды, бірақ фермер оның бұрынғы қожайынына барып сұрайды да, осы мақалды айтады.
— Құрылыс бригадасының бастығы жаңа балташыны көршісінің мақтауымен емес, онымен бірге үй салған шеберлердің пікірімен қабылдайды.
— Жаттықтырушы команда капитанын сайларда балалардың ауладағы атағына емес, жаттығу мен жарыстағы ісіне қарайды.