Адамның ана сүйегін, әке қанын,
Тәңірі жанын береді.

Негізгі мағынасы

Мақал адамның қалай жаралатынын халықтық түсінікпен айтады: тәнінің бір бөлігін анасы, бір бөлігін әкесі береді, ал жанды Тәңір береді. Яғни адам — ата-ана мен Жаратушының ортақ туындысы. Бұдан екі ой шығады. Біріншісі — адам ата-анасына қарыздар, өйткені денесінің әр бөлшегінде солардың үлесі бар. Екіншісі — жан адамға жоғарыдан берілген, сондықтан ол тәннен де қымбат. Мақал адамды өз тегін құрметтеуге, ата-ананы ардақтауға шақырады әрі өмірдің бастауын ешкім өз еркімен жасамайтынын еске салады.

Образдар мен теңеулер

«Сүйек» пен «қан» қазақ ұғымында тек дене мүшесі емес, тектің, туыстықтың белгісі: «сүйегі бөлек», «қаны бір», «бір сүйектен» деген тіркестер осыдан. Мақал осы екі ұғымды ата-анаға бөліп береді, ал үшінші, ең биік сыйды — жанды — Тәңірге телиді. «Тәңір» көне түркі ұғымынан келген, кейін Құдай, Алла мағынасында жалпы қолданылған сөз. Үш берушінің бір сөйлемде тізілуі адамның жаралуын тұтас, үш қабатты бейне етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды ата-ананың қадірін айтқанда, баланың тегі туралы әңгімеде, кейде нәресте дүниеге келгенде айтады. Көбіне үлкендер жастарға ата-анасын сыйлауды, өз тегін білуді үйреткенде қолданады. Биология сабағында ғылыми дәлел ретінде келтіру орынсыз: бұл — халықтық ұғым, ғылыми сипаттама емес. Мысалы: «Анаңа қатты сөйлеме, балам. Адамның ана сүйегін, әке қанын, Тәңірі жанын береді».

Қолданылу жағдаяттары

— Шілдеханада әже жаңа туған немересін қолына алып, ата-ана мен Жаратқанға алғыс айтады.
— Әке-шешесіне ренжіп, үйден кетпек болған жасөспірімге атасы ата-ананың берген үлесін түсіндіреді.
— Шежіре сабағында мұғалім оқушыларға «сүйек» сөзінің ру, тек мағынасын осы мақалмен түсіндіреді.