Имандылық иірімдері туралы 564
Имандылық туралы қазақ мақал-мәтелдері: ар-ождан, адалдық, мейірім мен рухани тәрбиеге жетелер нақылдар.
564
Мақал-мәтел
186.1K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Қанаттыға қақтырма,
Тұмсықтыға шоқытпа.
Тұмсықтыға шоқытпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әлсізге зәбір көрсетпе, қорғансызды жәбірлеме дегенді білдіреді. Тура мағынасында құстың…
Адам болам десең,
Арыңды ақшаға сатпа.
Арыңды ақшаға сатпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең басты құндылығы — ар-ұяты мен намысы екенін айтады. Тура мағынасында, адам өз…
Адам санасын ар түзейді.
Негізгі мағынасы Адамның сана-сезімі, ой-өрісі дұрыс болса, оның мінезі де, іс-әрекеті де түзеледі. Яғни адамды жақсы…
Ақ жүрек адам азбас.
Негізгі мағынасы Ақ жүрек адам азбайды — яғни ниеті таза, пейілі дұрыс, ар-ұяты биік адам өмірдің ауыртпалығында да…
Нысап пен ұят - әділдіктен.
Негізгі мағынасы «Нысап пен ұят - әділдіктен» деген мақал адам бойындағы таразы болар қасиеттерді жоғары қояды. Нысап…
Қонаққа барсаң, нәпсіңді тый.
Негізгі мағынасы Қонаққа барғанда адам өзін ұстап, орынсыз қылықтан, артық сөзден, дәмге, дүние-мүлікке не көңіл…
Көңілі ашықтың қолы ашық
Негізгі мағынасы Көңілі ашық адамның қолы да ашық болады деген сөз. Мұнда тура мағынасы — көңілі кең, жүрегі жомарт…
Ақ қойдың қаны,
Ақ батаның заңы.
Ақ батаның заңы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақ ниет пен адал тілектің қадірін білдіреді. Тура мағынасында «ақ қойдың қаны» — құрбандық…
Ақ иіліп сынбас.
Негізгі мағынасы Ақ, яғни жақсы ниет, адалдық, ізгілік иесін жеңіл-желпі соққы да, қысым да морт сындырмайды. Бұл мақал…
Тәуекел ет те , тас жұт ,
ажалың - Алладан .
ажалың - Алладан .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірдегі кейбір істі батыл бастап, қорықпай әрекет етуі керек екенін айтады…
Азға - қанағат, көпке - шүкір.
Негізгі мағынасы Азға қанағат ету — барға разы болып, аз дүниеге де сабырмен қарау деген сөз. Көпке шүкір ету…
Өлтіретін молда көп,
Өртейтін кітап көп.
Өртейтін кітап көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда «молда» мен «кітап» туралы айтылғандай көрінеді, бірақ астарында жалған…
Қойдың пірі - Шопан ата.
Негізгі мағынасы Қойдың пірі — Шопан ата деген мақал қой шаруашылығын қазақтың киелі кәсіптерінің бірі деп танытады…
Досым көп деп мақтанба,
Малым көп деп мақтанба,
Білгішсініп сұқтанба,
Бәріңнен де зор бар.
Малым көп деп мақтанба,
Білгішсініп сұқтанба,
Бәріңнен де зор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күпірленбе, астамсынба, өзіңді өзгеден жоғары қойма деген ой айтады. Досың көп болса…
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу…
Жаман кісі кекшіл.
Негізгі мағынасы Жаман кісі кекшіл дегені — мінезі нашар, ішіне кек сақтайтын адам болған істі ұмыта алмайды…
Судың пірі - Сүлеймен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы суға қатысты әулиелік, киелі ұғымды білдіреді. Астарлы мағынасы — судың…
Жақсылық ізсіз кетпес.
Негізгі мағынасы Жақсылық жасаған адам еңбегі мен ниеті босқа кетпейді. Тура мағынасында, істелген игі іс артында бір…
Табиғат - тал бесік.
Негізгі мағынасы «Табиғат - тал бесік» деген мақал адам баласының өмірі табиғаттан басталатынын білдіреді. Тал бесік…
Иман тұрар тоқтықта,
Иман кетер жоқтықта.
Иман кетер жоқтықта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның рухани беріктігі мен сенімінің қиындықта сыналатынын айтады. Тоқшылықта адам…
Бота алғанша бата ал.
Негізгі мағынасы «Бота алғанша бата ал» деген мақалдың тура мағынасы — мал-мүлік, пайда қумай тұрып, үлкеннің ақ…
Кірсіз - Ай, мінсіз - Құдай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кірі жоқ нәрсе Ай сияқты таза, ал мүлде мінсіз болу тек Құдайға ғана тән…
Ұлыстың ұлы күні алдыңа келсе,
Атаңның құнын кеш.
Атаңның құнын кеш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Наурыз сияқты Ұлыстың ұлы күні келгенде адам жүрегі кең, ниеті таза болуы керек дегенді…
Ақыл - Алланың сыйы.
Негізгі мағынасы Ақыл — адамға берілген ең үлкен рухани қазына, оны Алла сыйлаған қасиет деп таниды. Мақал тура…
Адамға Алла береді ,
Адамның ниетіне қарай береді .
Адамның ниетіне қарай береді .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның әр ісі мен тілегі ниетіне байланысты екенін білдіреді. Тура мағынасында: несібе…
Саудагерде иман жоқ, арын сатады,
Өтірікшіде иман жоқ, жанын сатады.
Өтірікшіде иман жоқ, жанын сатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам иманы мен ар-ұяты жоқ болса, оның өз пайдасы үшін кез келген нәрседен тайынатынын…
У ішкен бір өледі,
Ант ішкен мың өледі.
Ант ішкен мың өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — у ішкен адам бір-ақ рет өледі. Ал «ант ішкен» дегені — сертке берік…
Алтынды адал қол да,
арам қол да ұстайды.
арам қол да ұстайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтынды адал адам да, арам адам да ұстай алады. Астарлы мағынасы — байлық…
Құдай қылғанды былай қылма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға Жаратқанның жазғанына қарсы келмеуді, тағдырға орынсыз араласпауды ескертеді. Тура…
Аруақты жерден ат үркеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасиетті, киелі, ата-баба ізі қалған жерге ат та тосырқап, үркіп тұрады…
Ары таза нар жүгін көтереді.
Негізгі мағынасы Ары таза, ниеті адал адам ауыр істен де қашпайды, жауапкершілікті мойнына алып, елге пайдасын…
Жақсылыққа жақсылық -
Әр кісінің ісі дүр.
Жамандыққа жақсылық -
Ер кісінің ісі дүр.
Әр кісінің ісі дүр.
Жамандыққа жақсылық -
Ер кісінің ісі дүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсылық жасаған адамға жақсылықпен жауап беру — көптің де қолынан келетін…
Соқырда екі көз жоқ.
Сараңда бір көз жоқ.
Сараңда бір көз жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — соқыр адамның көзі болмайды, ал сараң адамда «бір көз» де жоқ деп…
Кішіпейілділік - кішілік емес, кісілік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кішіпейілді болу адамның әлсіздігі де, төмендігі де емес екенін айтады. Керісінше…
Ер аруағы қарулы.
Негізгі мағынасы «Ер аруағы қарулы» деген мақал ер адамның ішкі рухы, намысы, жігері берік болса, оның күші де, беделі…
Ажал деген - атқан оқ,
Бір Алланың қақпаны.
Бір Алланың қақпаны.
Негізгі мағынасы Ажалдың келуі — атылған оқтай тез, кенет және қайтарымсыз екенін білдіреді. Бұл жерде тура мағынада…
Алла білгенді молда білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені Алла толық білсе де, оны діндар адам, яғни молда біле…
Арсыз - адамның қоры.
Негізгі мағынасы «Арсыз - адамның қоры» деген мақал ар-ұяттан айырылған адамның қадірі болмайтынын білдіреді. Мұндағы…
Малсыз болсаң да, арсыз болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малың, дүниең, байлығың болмаса да, адамдық ар-намысыңды жоғалтпа деген…
Көпке ұнаған Құдайға да ұнайды.
Негізгі мағынасы Көпшілік жақсы көріп, құптаған іс не мінез көбіне дұрыс, орынды болады деген ой айтылады. Мұнда тура…
Ең көп оқылған
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
«Имандылық иірімдері туралы» санатында адам бойындағы ар-ождан, адалдық, ұят, мейірім, сабыр секілді қасиеттерді ұлықтайтын қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Бұл нақылдар иманның тек діни ұғым емес, күнделікті мінез-құлық, ниет тазалығы, әділ сөз бен тура істің өлшемі екенін ұқтырады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.