Ашу қысқан адам Аллаға ала көзбен қарайды.
«Ашу қысқан адам Аллаға ала көзбен қарайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашуға булыққан, ашуы қысып тұрған адам ешкімді аямайды, тіпті Жаратқанның өзіне ала көзбен, өшпенділікпен қарайды. Мақал ашудың адамды қаншалықты соқыр ететінін көрсетеді: ашу үстінде кісі ең қасиетті нәрсені де мойындамай, тағдырына, Құдайға наразылық айтып, кейін өкінетін сөздерді айтып қалады. Мақалда ескерту бар: ашу билеп тұрғанда маңызды шешім қабылдама, сөз айтпа. Ашу басылған соң адам өзі де бұл сөзінен ұялады.
Образдар мен теңеулер
«Ашу қысу» — ашуға булығу, ашу кеудені қысып, тынысты тарылтқандай күй. «Ала көз» — қазақ тілінде өшпенділік, жау көзбен қарау: «бір-біріне ала көзбен қарады» деп айтады. Мақалда ең шеткі мысал алынған: адам бас иетін, құрметтейтін Алланың өзіне ала көзбен қарау. Осы асыра айту ашудың күшін көрсетеді: Аллаға солай қараған адамның айналасындағыларға қалай қарайтыны айтпаса да түсінікті.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ашуланып, орынсыз сөйлеп тұрған адамға сабыр айтқанда, немесе ашумен айтылған сөзді кешіргенде айтады. Біреудің ашу үстіндегі сөзін кешіру үшін де, өз ашуыңды тию үшін де қолданылады. Діни ұғым араласқандықтан, мысқылмен айту жараспайды. Мысалы: «Ағаң ашумен айтты ғой, кешір. Ашу қысқан адам Аллаға ала көзбен қарайды».
Қолданылу жағдаяттары
— Малы ұрланған шопан ашумен тағдырын қарғап отырғанда, әйелі шай құйып, оны сабырға шақырады.
— Ойында жеңілген баскетболшы төрешіге айқайлағанда, бапкер оны алаңнан шығарып, басылуын күтеді.
— Екі ағайын ашумен бір-біріне қатты сөз айтқанда, ертеңіне ақсақал оларды кешірісуге шақырады.