Қожа - молда туралы 29
Қожа мен молда жайлы мақал-мәтелдер діндарлық, мінез, әділдік пен жалған тақуалықты бейнелейді.
29
Мақал-мәтел
5.1K
Қаралым
175
Орташа
Сұрыптау:
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де бұзат...
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса, алд...
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар ада...
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса д...
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу кере...
Алла білгенді молда білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені Алла толық білсе де, оны діндар адам, яғни молда біле берме...
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай дег...
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу...
Өлтіретін молда көп,
Өртейтін кітап көп.
Өртейтін кітап көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда «молда» мен «кітап» туралы айтылғандай көрінеді, бірақ астарында жалған...
Сопы үгітшіл келеді,
Молда үмітшіл келеді.
Молда үмітшіл келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы бейнесі діндар, уағыз айтқыш адамдардың сөзі көбіне үмітке, жұбанышқа, ақыретке, с...
Ала шапанды молда да бір,
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті бұзық, пайдакүнем адамдарға сенбеу керек дегенді...
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кім екенін оның сыртқы сөзіне емес, айналасына қарап тануға болатынын айтады. Қож...
Қожа құлақтас, молда сабақтас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қожа мен молданың көбіне бір ортада жүріп, бір-біріне ұқсас қызмет атқаратынын білдіреді....
Молданың қылғанын қылма, айтқанын қыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ісі мен сөзі екі бөлек болуы мүмкін екенін ескертеді. Яғни, біреудің әр қадамын қ...
Шала молда шарт етер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай діндар, білімді көрінгенімен, шын мәнінде ілімі таяз, білігі толық емес адамның к...
Ең көп оқылған
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де бұзат...
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса, алд...
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар ада...
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса д...
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу кере...
Бұл санатта қожа мен молда туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Олар ел ішіндегі діни ұғым, имандылық, уағыздың мәні, адалдық пен аманатқа беріктік секілді құндылықтарды қысқа да нұсқа оймен жеткізеді.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.