Қожа - молда туралы 57
Қожа мен молда жайлы мақал-мәтелдер діндарлық, мінез, әділдік пен жалған тақуалықты бейнелейді.
57
Мақал-мәтел
19K
Қаралым
333
Орташа
Ең көп оқылған
Аңқау елге - арамза молда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, білімді не беделді болып көрінген адамның аңқау, сенгіш елді алдап кетуі…
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де…
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса да…
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуді белгілі бір іске көндіру не үйрету үшін тек сөз жеткіліксіз, кейде күш, ынта немесе…
Қожаның көңілі құртқа шабады,
Көжесінің қатығы жоқ.
Көжесінің қатығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге құныққан, көзі тоймайтын адамның ісі өз жағдайына сай келмейтінін әжуалайды…
Сұрыптау:
Азансыз молда болса да,
Қазансыз қатын болмайды.
Қазансыз қатын болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі, ел ішіндегі тұрмыстың өз тәртібі болатынын білдіреді. Тура мағынасында: молда…
Ала шапанды молда да бір,
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті бұзық, пайдакүнем адамдарға сенбеу керек дегенді…
Алла бермегенді молда бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамға берілмеген несібе, ырзық, бақ немесе мүмкіндік қолдан жасауға…
Алла білгенді молда білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені Алла толық білсе де, оны діндар адам, яғни молда біле…
Аңқау елге - арамза молда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, білімді не беделді болып көрінген адамның аңқау, сенгіш елді алдап кетуі…
Күнде бір мақал
«Қожа - молда туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуді белгілі бір іске көндіру не үйрету үшін тек сөз жеткіліксіз, кейде күш, ынта немесе…
Әкімге қарсы келме,
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік иесіне де, дін жолын ұстанған адамға да орынсыз қарсы келмеуді ескертеді. Тура…
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де…
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай…
Екі молдаға бір таба нан не болсын?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі молдаға бір ғана таба нанның аздық ететіні. Астарлы мағынасы — бір…
Жаман сопы - тобашыл,
Жаман адам - табашыл.
Жаман адам - табашыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, тақуа көрінгенімен, ішкі дүниесі таза емес адамды сынайды. Тура мағынасында…
Жарым адам,
Жарым молда,
Жарым мұсылман қиянатшыл.
Жарым молда,
Жарым мұсылман қиянатшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, білімді, не көрнекті көрінгенімен, егер адам қиянатшыл, яғни біреуге зорлық…
Заманақыр болғанда,
Пір мүриттерін іздейді.
Пір мүриттерін іздейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүниенің берекесі кетіп, тәртіп бұзылған шақта бұрын іздеп, сыйлайтын адамдарыңның өзі…
Қалтаң құр болса, молда саңырау.
Негізгі мағынасы Қалтаңда ақша болмаса, сөзің өтпейді деген астар бар. Яғни адамда қаражат, сыйлық не пайда жоқ кезде…
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Молда баласы оқу оқыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім өз ортасына, көрген тәрбиесіне тартады деген ойды білдіреді. Қарғаның баласы…
Қар жауды деп қуанба, аязы бар,
Қожа келді деп қуанба, ниязы бар.
Қожа келді деп қуанба, ниязы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрініске немесе алғашқы әсерге алданып, бірден қуанып қалмауды ескертеді. Тура…
Қарны ашқан молданың,
Сәлдесі қалар боқтықта.
Сәлдесі қалар боқтықта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аш адамның ашу-ызасы мен пенделік әлсіздігі күшейсе, бұрынғы абыройы да, сыртқы беделі де…
Қожа аштан өледі, төре - тамақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қожа да, төре де тамақтан қайтыс болады деген сөз емес. Астарлы мағынасы…
Қожа бардағы күн қайда?
Негізгі мағынасы «Қожа бардағы күн қайда?» деген мақал бір нәрсенің не адамның қадірі бар кезде білінбей, ол жоғалғанда…
Қожа диуанадан телім сұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бойында артықшылық, мансап не бедел бар адам кейде соған сай емес, төмендеу, кедейлеу не…
Қожа құлақтас, молда сабақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қожа мен молданың көбіне бір ортада жүріп, бір-біріне ұқсас қызмет атқаратынын білдіреді…
Қожа, молда елді аздырады,
Қурай, құмай жерді аздырады.
Қурай, құмай жерді аздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, бірақ ісі дұрыс емес адамдардың елге пайдасынан гөрі зияны көп болатынын…
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кім екенін оның сыртқы сөзіне емес, айналасына қарап тануға болатынын айтады. Қожа…
Қожа, молда сабақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қожа мен молданың бір-біріне сабақтас, яғни бір салаға, бір жолға жақын адамдар екенін…
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу керек…
Қожаның көңілі құртқа шабады,
Көжесінің қатығы жоқ.
Көжесінің қатығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге құныққан, көзі тоймайтын адамның ісі өз жағдайына сай келмейтінін әжуалайды…
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды…
Қой аяғы - кілмек,
Қожа аяғы ілмек.
Қожа аяғы ілмек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыр жағдайды, тығырыққа тірелген істі білдіреді. Тура мағынада қойдың аяғы кілмек, яғни…
Қорыққан молда мешіттен ұзамайды.
Негізгі мағынасы Қорқақ адам өзіне қауіп төнеді деп ойлаған жерден ұзап шықпайды, тәуекелге бара алмайды. Бұл мақалдың…
Құнарлы жерде бұқа семіреді,
Құранды жерде молда семіреді.
Құранды жерде молда семіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі ортаның адамға да, тіршілікке де әсер ететінін білдіреді. Тура мағынасында…
Мединеде - Мұхаммед,
Түркістанда - Қожа Ахмет,
Самарқанда - Шер Ахмет,
Маңғыстауда - Пір Бекет.
Түркістанда - Қожа Ахмет,
Самарқанда - Шер Ахмет,
Маңғыстауда - Пір Бекет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қасиетті, киелі орындарды құрметтеуді білдіреді. Мұнда Мединедегі Мұхаммед пайғамбар…
Мол берсең молда да бәйек болады.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы — біреуге мол, көп сый-сияпат, пайда не жағдай жасалса, соған қызмет ететін…
Молда ашықса, базар кезеді,
Сопы жұтаса, мазар кезеді.
Сопы жұтаса, мазар кезеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал діни ат пен шындыққа сыймайтын екіжүзділікті әжуалайды. Тура мағынасында ашыққан молда базар…
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу…
Молда білгенін оңиды,
Қарға көргенін шоқиды.
Қарға көргенін шоқиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы дағды мен үйренген әдеті қайталанып отыратынын білдіреді. Молда білгенін…
Молдадан хат қалады,
Жақсыдан зат қалады.
Жақсыдан зат қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның артында қалатын ізі туралы айтады. Тура мағынасында молдадан жазу, сауат, хат-қағаз…
Молдалының тілі - сынық,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: молдасы бар жердің тілі сынық, төресі бар жердің тізесі сынық. Мұндағы…
Молданы мазарда көр,
Делдалды базарда көр.
Делдалды базарда көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің астарында екі түрлі адамды өз ісімен тану керек деген ой жатыр. Молда шынайы діни…
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса да…
Молданың қылғанын қылма, айтқанын қыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзі екі бөлек болуы мүмкін екенін ескертеді. Яғни, біреудің әр қадамын…
Бұл санатта қожа мен молда туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Олар ел ішіндегі діни ұғым, имандылық, уағыздың мәні, адалдық пен аманатқа беріктік секілді құндылықтарды қысқа да нұсқа оймен жеткізеді.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.