Имандылық иірімдері туралы 564
Имандылық туралы қазақ мақал-мәтелдері: ар-ождан, адалдық, мейірім мен рухани тәрбиеге жетелер нақылдар.
564
Мақал-мәтел
186.1K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Ноқталы басқа бір өлім,
Ақыры бір күн келмей ме?
Ажалдың соққан дауылы,
Өмірдің шамы сөнбей ме?
Ақыры бір күн келмей ме?
Ажалдың соққан дауылы,
Өмірдің шамы сөнбей ме?
Негізгі мағынасы Бұл мақал-өлең адамның өмірі өткінші екенін, ажалдың бәріне ортақ шындық екенін білдіреді. «Ноқталы…
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз адамға…
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
Негізгі мағынасы Ақыл адамды дұрыс жолға бағыттап, ар-ұятын сақтап тұратын ішкі қорған сияқты. Тура мағынасында күзетші…
Қатты жерде қақ тұрар ,
Ынсапты елде Хақ тұрар.
Ынсапты елде Хақ тұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның да, елдің де ішкі берік мінезін жоғары қояды. «Қатты жерде қақ тұрар» дегені — жері…
Тіл-аузым тасқа.
Негізгі мағынасы «Тіл-аузым тасқа» деген сөз – біреудің сөзі жүріп кетпесін, жамандық айтқандай болмайын, айтқанымнан…
Айт, арапада өтірік сөйлегеннің
Намаз күні жүзі қара.
Намаз күні жүзі қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтірік айту мен екіжүзділіктің түбі әшкере болатынын ескертеді. Адам бір күн алдауы мүмкін…
Кітаптардың кітабы - ҚҰРАН.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Құранның дін тұрғысынан ғана емес, адамзатқа жол көрсететін ең ұлы кітап екенін білдіреді…
Еңбек өмірді ұзартады,
Ұят бетті қызартады.
Ұят бетті қызартады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек еткен адам өмірін мәнді, ретімен өткізеді, ал ұятты сезіну адамды…
Аманат, аманатқа қылма қиянат.
Негізгі мағынасы Аманат — біреудің сеніп тапсырған нәрсесі, сөзі, міндеті не құпиясы. Бұл мақал сол сенімге қиянат…
Баталы құл арымас,
Батасыз құл жарымас.
Батасыз құл жарымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батасы бар адам кемімейді, жолы ашық болады; ал батасыз, яғни ақ тілек…
Жақсылық жасасаң, жасыр,
Жақсылық көрсең, асыр.
Жақсылық көрсең, асыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кішіпейіл, қарапайым болуға шақырады. Жақсылық жасаған кезде оны дабыра қылмай…
Тойған ас түске жетпес,
Пейіл естен кетпес.
Пейіл естен кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тоя жеген асын ұзақ уақытқа дейін ұмытпайды, бірақ одан да маңыздысы…
Адам адамға, жан кеудеге мейман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының бұл дүниеде мәңгі емес, уақытша қонақ екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Мейірімділікті анадан үйрен,
Әділдікті данадан үйрен.
Әділдікті данадан үйрен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы ең асыл қасиеттерді үйрететін екі үлкен мектепті көрсетеді: ананы және…
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақымақ…
Ата қарғысы - оқ.
Негізгі мағынасы «Ата қарғысы - оқ» деген мақал әкенің наласы өте ауыр, әсері қатты болады дегенді білдіреді. Тура…
Инабат - ер азығы,
Инабатты ер - ел қазығы.
Инабатты ер - ел қазығы.
Негізгі мағынасы Инабат — адамның ішкі мәдениеті, әдептілігі, ұят пен кішіпейілділігі. Мақалдың тура мағынасы бойынша…
Ердің құны - жүз жылқы,
Ары - мың жылқы.
Ары - мың жылқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың ең қымбат қасиеті — ар-намысы екенін айтады. Тура мағынасында «ердің құны»…
Жастың тілегі, қарттың батасы қабыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас адамның арманы мен талап-талпынысы, ал үлкеннің ақ батасы мен тілегі Алланың құзырында…
Тумақ болса, өлмек бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — дүниеге келген әрбір жан иесі бір күні өмірден өтеді. Астарлы мағынасы…
Рух - таза ақыл.
Негізгі мағынасы «Рух – таза ақыл» деген мақал адам баласының ішкі жан дүниесі мен ой-парасаты бір-бірімен тығыз…
Көңіл көзін сөз ашар,
Сөйлемесе, кір басар.
Сөйлемесе, кір басар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адам жанын оятатын, ойды сергітетін күшін айтады. Адам ішкі дүниесін ашып, ойын…
Өзекті жанға бір өлім.
Негізгі мағынасы «Өзекті жанға бір өлім» деген мақалдың тура мағынасы — тірі пенде болған соң, әр адамға бір-ақ рет…
Жақсы ниет - жарым ырыс.
Негізгі мағынасы Жақсы ниет — істің бастауы, ал адал ой мен ізгі пиғыл адамның жолын ашатын үлкен күш. Мақал тура…
Тәні саудың - жаны сау.
Негізгі мағынасы Тәні сау адамның жаны да сергек, ойы анық, ісі өнімді болады. Бұл мақал денсаулықтың адам өміріндегі…
Аз ас, көп ниет.
Негізгі мағынасы Аз ас, көп ниет — аз ғана дүниемен де қанағат етіп, жүректе пейіл мен тілектің мол болуы керек деген…
Жетімнің көңілі жарты.
Негізгі мағынасы «Жетімнің көңілі жарты» деген мақал жетім баланың ішкі жан дүниесі толық емес, жүрегінде сағыныш пен…
Уәде - Құдай аты.
Негізгі мағынасы «Уәде - Құдай аты» деген мақал адамның берген сөзіне өте жауапты болуын ескертеді. Тура мағынасында…
Ананың басқан жерінде пейіш бар.
Негізгі мағынасы Ананың жүрген жері де, басқан ізі де қасиетті деген ой айтылады. Бұл мақал ананың қадірі мен…
Ұят - иманның қабы.
Негізгі мағынасы «Ұят - иманның қабы» деген мақал ұят сезімін адамның рухани тазалығының, ар-ожданның сыртқы қорғаны…
Әуеліде «бар» болып, ақырында «жоқ» болу шариғатқа қилап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның дәулеті, беделі не мүмкіндігі бір кезде бар болып, кейін жоққа айналса, оған сақ…
Әулие аттаған оңбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әулиенің басқан жерін, яғни қасиетті орынды аяқасты ету жақсылық…
Ақырзамаң боларда әулие көбейеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — заман ауырлап, ақырзаман таяғанда әулие көп көрінеді деген сөз. Астарлы…
Жазған құлда жату жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жазмышқа, тағдырға жазылған адамға «жату», яғни жалғану не орындалмай қалу…
Жауынменен жер көгереді,
Батаменен ел көгереді.
Батаменен ел көгереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жер жауын-шашыннан нәр алып, көктеп өседі. Астарлы мағынасы: елдің де…
Жетім бала кекшіл.
Негізгі мағынасы «Жетім бала кекшіл» деген мақал тура мағынасында ата-ана мейірімінен ерте айырылған баланың көңілі…
«Қарағым» деген жылы сөз,
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
Тон болып төнді жылытпаса да,
жанды жылытады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылы сөздің адамға тигізер әсері зор екенін айтады. Тура мағынасында, бір ауыз «қарағым»…
Жұмақ аналардың табанының астында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ананың қадірі мен орны бәрінен биік екенін білдіреді. Тура мағынасында жұмақ ананың…
Тас лақтырғанға ас лақтыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жамандық жасаған кісіге де бірден жамандықпен жауап берме, сабыр сақта, ізгілік таныт…
Су бермегенге сүт бер,
Ақ ниетіңді білсін.
Ақ ниетіңді білсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жақсылықты аяма, қолыңнан келген көмекті көрсет деген ойды білдіреді. Біреу саған су…
Ең көп оқылған
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
«Имандылық иірімдері туралы» санатында адам бойындағы ар-ождан, адалдық, ұят, мейірім, сабыр секілді қасиеттерді ұлықтайтын қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Бұл нақылдар иманның тек діни ұғым емес, күнделікті мінез-құлық, ниет тазалығы, әділ сөз бен тура істің өлшемі екенін ұқтырады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.
Мұндағы мақалдар үлкенді құрметтеу, кішіні қорғау, аманатқа беріктік, нәпсіні тию, жақсылықты жария қылмай жасау сияқты өмірлік қағидаларды бекітеді. Санат оқырманға рухани тәлім беріп, отбасылық тәрбиеде, сөз мәдениетінде және адамгершілік таңдауда бағыт-бағдар ұсынатын даналық қазынасын ашады.