Ақылды мен ақымақ туралы — 8-бет 1532
Сұрыптау:
Ашу - ақылдың дұшпаны,
Нәпсі - иманның дұшпаны.
Нәпсі - иманның дұшпаны.
Негізгі мағынасы Ашу ақылдың жауы, нәпсі иманның жауы дейді. Ашуға булыққан адам бір сәтке ақылынан айрылады: айтпайтын…
Ашу - алдында, ақыл - соңында.
Негізгі мағынасы Ашу әрдайым бірінші келеді, ақыл — кейін. Мақал адам табиғатындағы осы ретті аңғартады: бір нәрсе…
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ақыл артынан аяңдайды.
Негізгі мағынасы Ашу арындап, алда шауып кетеді, ақыл соңынан аяңдап әрең жетеді. Мақал адам табиғатындағы ескі бір…
Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
Негізгі мағынасы Ашу асығып, адамды бірдеңе істеуге итеріп тұрғанда, ақыл оған басу айтады, яғни тоқта, сабыр ет деп…
Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Ақылыңа ақыл қос.
Негізгі мағынасы Ашу — дұшпан, ақыл — дос, ал ақылыңа тағы ақыл қос. Ашу адамның ішіндегі жау: ол оны ұрысқа, өкінішке…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ашудың ақылы болмас,
Тоқтың қайғысы болмас.
Тоқтың қайғысы болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға ерік берген адамның ақылдан адасатынын білдіреді. Ашуланған жан дұрыс ойлап, сабырмен…
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Негізгі мағынасы Ашу келгенде ақыл кетеді, бірақ ақыл ашудан көп болса, ашу ештеңе істей алмайды. Мақалдың бірінші…
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
Негізгі мағынасы Ашу келгенде ақыл қашады: ызаның үстінде адам ойланбай сөйлеп, кейін өкінетін іс жасайды. Бірақ…
Ашулы баста ақыл жоқ.
Негізгі мағынасы Ашу қысқан адамның басында ақыл орын таппайды: қаны басына шауып тұрғанда ол алды-артын ойламай…
Ашу - пышақ, ақыл - таяқ,
Жона берсең, таусылар.
Жона берсең, таусылар.
Негізгі мағынасы Ашу — пышақ, ақыл — таяқ: пышақпен таяқты жона берсең, ол жұқарып, ақыры таусылады. Мақал жиі…
Ашу тасады, ақыл басады.
Негізгі мағынасы Ашу тасиды, ақыл басады: ашу өзеннің суындай, қайнаған сүттей тасып шығады, ал ақыл оны басып, орнына…
Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
Ақыл табыстырады.
Негізгі мағынасы Ашу адамдарды бір-біріне қарсы айдап, жауластырады, ақыл керісінше оларды табыстырады, татуластырады…
Ашуың келсе, аузыңды жап.
Негізгі мағынасы Ашуың келгенде аузыңды жап, яғни сөйлеме, тіліңді тый. Ашу үстінде айтылған сөз көбіне ауыр…
Ашуың келсе, қолыңды тарт,
Айтпас жерде тіліңді тарт.
Айтпас жерде тіліңді тарт.
Негізгі мағынасы Ашуың келсе, қолыңды тарт, айтпас жерде тіліңді тарт: ашу қысқанда қол жұмсамай, сөйлеуге болмайтын…
Ашуы шөккен нардай, жауған қардай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ашуды сыртқа қатты шығармай, ішке жұтып, сабыр сақтаған күйін бейнелейді. Тура мағынада…
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Негізгі мағынасы Аюды бас июге таяқ үйретеді, молданы намазға тамақ үйретеді. Мақал әр мінездің артында оны қозғайтын…
Аюды жеңген - жарты ер,
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Негізгі мағынасы Аюды жеңген — жарты ер, ашуды жеңген — бүтін ер дейді. Аю сияқты алып аңмен алысып, оны жеңу — ерлік…
Аюдың қасында шошқа жіптіктей.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ірі, дөрекі, көріксіз аюдың жанында шошқа сырттай жіпсіп, ұқыптырақ…
Аюдың үңгірі өзіне лайық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аю өзіне лайық, қауіпсіз әрі қолайлы үңгірді паналайды. Астарлы мағынасы…
Аяғы боқта, төбесі көкте.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда адамды не нәрсені екі ұшты, үйлесімсіз күйде көрсетеді: аяғы төменде…
Аяғы үлкен сыйғанын киеді,
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аяқ киімнің әркімнің аяғының өлшеміне қарай таңдалатыны. Астарлы мағынасы…
Аяз би әліңді біл,
Құмырсқа жолыңды біл.
Құмырсқа жолыңды біл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз шамасын, мүмкіндігін, орнын білу керегін ескертеді. «Әліңді біл» дегені — қолыңнан…
«Ә>> десе, «мә» деген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере беретін…
Әжептеуір ән еді,
Пұшық мұрын бүлдірді.
Пұшық мұрын бүлдірді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әу баста жақсы шыққан әнді мұрны пұшық, яғни дауысы не түрі үйлеспейтін…
Әзіл - әзәзілден, қалжың - шайтаннан.
Негізгі мағынасы Әзіл әзәзілден, қалжың шайтаннан шығады деп мақал шектен тыс ойын-күлкіні жаман жолдың бастауы ретінде…
Әйел асқақтаса, жылайды,
Еркек асқақтаса, құлайды.
Еркек асқақтаса, құлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды, әсіресе ер мен әйелді, кішіпейіл болуға шақырады. Тура мағынасында «асқақтау»…
Әйелдің ақылы көркінде,
Еркектің көркі ақылында.
Еркектің көркі ақылында.
Негізгі мағынасы Әйелдің ақылы оның көркінде, ал еркектің көркі оның ақылында дейді. Мақал ескі қоғамның көзқарасын…
Әйелдің күші жоқ, айласы көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің күші ер адамның бұлшық еттегі күші сияқты болмауы мүмкін, бірақ…
Әкеңде жоқ арғымақ,
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын, әсіресе орынсыз мақтан мен өзін өзгеден жоғары қоюды…
Әлділігіңе сенбе, әділдігіңе сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күш-қуатқа, дәулетке не сыртқы беделге тым сеніп кетпеуді ескертеді. «Әлділігің»…
Әлі келген алып та, шалып та жығады.
Негізгі мағынасы Әлі келген адам көтеріп те, шалып та жығады дейді: күші басым адам қарсыласын қалай болса да жеңеді…
Әл керек, айбар керек,
Әлсіз айбар неге керек?
Әлсіз айбар неге керек?
Негізгі мағынасы Әл де керек, айбар да керек, бірақ әлсіз айбардың не керегі бар дейді. Мақал айбат пен бедел тек шын…
Әлсіз ат - сүріншек,
Ақымақ адам - еріншек.
Ақымақ адам - еріншек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен мінезді салыстырып, әлсіздік пен кемшіліктің салдарын көрсетеді. Тура мағынасында…
Әлсіз кісі жағымпаз,
Кербез кісі қырымпаз.
Кербез кісі қырымпаз.
Негізгі мағынасы Мақал екі түрлі мінезді қатар суреттейді. Әлсіз адам өз күшіне сенбейді, сондықтан күштінің көңілін…
Әңгіме бұзау емізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің, әңгіменің әсері күшті екенін аңғартады. Тура мағынасында бұзауды емізу үшін әңгіме…
Әпербақан ұр кеуде,
Ақылы жоқ, құр кеуде.
Ақылы жоқ, құр кеуде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дарақылық пен кеудемсоқтықты әшкерелейді. Тура мағынасында «әпербақан» — орынсыз кеуде…
Әр ашық ауыздың бір алдаушысы бар.
Негізгі мағынасы «Әр ашық ауыздың бір алдаушысы бар» деген мақал көп сөйлеудің, орынсыз бос сөздің зиянын ескертеді…
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
Негізгі мағынасы Қалжың қанша ойнақы болса да, оның ішінде аз да болса шындық бар: адам байқаған мінді, айтуға батпаған…
Әр заманда бір көреген.
Негізгі мағынасы Қай дәуірде болсын, алдағыны болжай алатын, елге жол көрсететін бір көреген, кемеңгер адам туады…
Әр іске ақыл сыншы.
Негізгі мағынасы Қандай іс болмасын, оның дұрыс-бұрысын ақыл сынап, бағалайды. Істі бастар алдында ақыл «бұл не береді…