Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
347.8K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Адам аласы - ішінде,
Мал аласы - сыртында.
Мал аласы - сыртында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың «жаман-жақсылығы» әртүрлі жерде көрінетінін салыстырады. Адамның мінезінд...
Дәлелсіз сөз -
соққан жел, ұшқан тозаң.
соққан жел, ұшқан тозаң.
**Негізгі мағынасы** Дәлелсіз айтылған сөздің салмағы жоқ, ол жел сияқты ұйытқып, тез тарап кетеді де, артында нақты із...
Өзі қаңбақ болсын,
Онда қандай салмақ болсын?
Онда қандай салмақ болсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойында тұрақтылық, салмақтылық, ішкі береке болмаса, оның сөзі де, ісі де өтімсіз б...
Әкеңде жоқ арғымақ,
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын, әсіресе орынсыз мақтан мен өзін өзгеден жоғары қоюды әж...
Аузы алты қарыс.
**Негізгі мағынасы** «Аузы алты қарыс» деген мақал тура мағынасында адамның аузы өте үлкен екенін білдіргендей көрінеді...
Өзін-өзі білген ер бақытты,
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең үлкен жеңісі — өз нәпсісін, ашуын, орынсыз қалау мен асығыстығын тежей білу ек...
Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
Ақымақ құлақ аспайды.
Ақымақ құлақ аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ең бағалы сөзді айтсаң да, ақылы кем, түсінігі таяз адам оны тыңдамайд...
Әсіре қызыл тез оңар.
**Негізгі мағынасы** «Әсіре қызыл тез оңар» деген мақалдың тура мағынасы — тым қанық, қызыл түсті бояу тез оңып кетеді....
Өтірікті шындай,
Шынды Құдай ұрғандай етіп айтады.
Шынды Құдай ұрғандай етіп айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірікті өте шебер, нанымды етіп айтатын адамды сипаттайды. Яғни, кейбіреу жалған сөзін р...
Біреуді мазақтағаның - өзіңді азаптағаның.
**Негізгі мағынасы** Біреуді мазақтау, кемсіту немесе әжуалау түбінде өзіңе зиян келтіреді. Себебі мұндай әрекет адамды...
Ойлай берсең дана боларсың,
Ойнай берсең бала боларсың.
Ойнай берсең бала боларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолында ой мен әрекеттің орнын салыстырады. Көп ойлану, толғану, себеп-салда...
Мәуелі ағаш майысқақ.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: жемісі мол, бұтағы ауырлаған ағаштың салмағынан төмен иілетінін білдіреді....
Көп ойнаған бір жылар,
Көп осырған бір тышар.
Көп осырған бір тышар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шамадан тыс еркелікке, орынсыз сән-салтанатқа не шектен шыққан әрекетке әуес болудың соңы...
Жақсыға қылған жақсылық
Өмірінде тозбайды.
Жаманға қылған жақсылық
Бір күнгідей болмайды.
Өмірінде тозбайды.
Жаманға қылған жақсылық
Бір күнгідей болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасаған ісі, әсіресе жақсылықтың кімге жасалғанына байланысты бағаланатынын айтад...
Ет дәмділігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер ет өте дәмді, тәбетті ашатындай болса, ұры соны көріп, ұрлық жасау...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.