Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
«Ашу шабыстырады, Ақыл табыстырады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашу адамдарды бір-біріне қарсы айдап, жауластырады, ақыл керісінше оларды табыстырады, татуластырады. Ашуға ерген екі жақ бір-біріне тиісіп, ұрыс-керіске, кейде үлкен дауға барады, ал ақыл шақырылған жерде сөз тыңдалады, кешірім сұралады, татулық орнайды. Мақал жанжалдың өзін емес, оны кім шешетінін көрсетеді: іс ашуға тапсырылса, бүлінеді, ақылға тапсырылса, оңалады. Ел арасындағы дауды да ашу емес, ақылды сөз тындырған.
Образдар мен теңеулер
Шабысу — бір-біріне қылыш, сойыл көтеріп ұмтылу, ал «шабыстыру» сол шайқасқа айдап салу деген мағына береді. Бұл соғыс пен барымта дәуірінің сөзі: ашу ауыл мен ауылды, ру мен руды бір-біріне шаптырған. «Табыстыру» — араздарды жарастыру, қауыштыру. Екі етістік бір жұрнақпен аяқталып, қатты ұйқасқа түседі, ал екі қысқа тармақ таразының екі басындай қарама-қарсы тұрады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Дауласқан екі адамды тоқтатқысы келген үлкен кісі, ақсақал немесе ортақ досы айтады. Интонациясы салмақты, тыныштандыратын. Мақалды ашуланып тұрған адамның өзіне жұмсақ айтқан жөн, мазақпен айтылса, ашуды қайта қоздырады. Мысалы: «Екеуің де айқай-шуды доғарыңдар. Ашу шабыстырады, ақыл табыстырады, отырып сөйлесейік».
Қолданылу жағдаяттары
— Шабындық үшін ұрысқан екі көршіні ақсақал үйіне шақырып, шай үстінде табыстырды.
— Футбол алаңында төбелесіп қала жаздаған екі ойыншыны төреші ажыратып, екеуін қол алысуға көндірді.
— Ас үйде мұра туралы дауласып отырған бауырларға үлкен апасы сабырға келуді өтінді.
Aqyl tabystyrady.