Аяғы боқта, төбесі көкте.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда адамды не нәрсені екі ұшты, үйлесімсіз күйде көрсетеді: аяғы төменде, кір-қожалаң жерде, ал төбесі көкте, яғни ойы мен мақсаты биікте. Астарлы мағынасы — адам бір жағынан жер басып жүрген пенде, екінші жағынан қиялға беріліп, орынсыз асқақтап кетуі мүмкін. Мұнда шындық пен желік, қарапайым тірлік пен бос қиялдың қайшылығы аңғарылады. Кейде бұл сөз өз ісін білмей тұрып, тым биікке ұмтылған, сөзі мен ісі қабыспайтын адамға қарата айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Аяғы боқта» деген тіркес адамның тұрмыстық, төмен, лас күйін бейнелейді. «Төбесі көкте» — басы көкке жеткендей, өз-өзін тым жоғары ұстайтын, қиялшыл не паң адамды меңзейді. Екі образдың қатар келуі — адамның шынайы жағдайы мен ішкі паңдығының қайшылығын әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал өз мүмкіндігін шамаламай, әлеуметтік желіде өзін тым керемет көрсететін, бірақ нақты ісі әлсіз адамға қатысты айтылуы мүмкін. Мысалы, тәжірибесіз адам үлкен қызметке таласып, қарапайым міндетін де орындай алмаса, жұрт «аяғы боқта, төбесі көкте» деп бағалайды.