Ақылды мен ақымақ туралы — 10-бет 1532
Сұрыптау:
Балық - көлге, бақа - шөлге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық, табиғатына сай жері бар екенін білдіреді. Балықтың тіршілігі көлде…
Балықтың да сегіз қанаты бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені балықтың шын мәнінде қанаты болмайды. Ал астарлы…
Балықтың өзі суда, көзі қырда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балық су ішінде тіршілік етсе де, көзі қырда, яғни су сыртындағы…
Барболсаң «жоқпын» деме,
Жоқ болсаң «тоқпын» деме.
Жоқ болсаң «тоқпын» деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды шынайылыққа, кішіпейілділікке шақырады. Тура мағынасында: қолыңда бар нәрсе болса да…
Бармақ басты, көз қысты.
Негізгі мағынасы Бармақ басты, көз қысты дегені — жасырын белгі беріп, астыртын келісті деген сөз. Тіркес көбіне…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Бармақтай бақ
қара суды теріс ағызған ақылдан артық.
қара суды теріс ағызған ақылдан артық.
Негізгі мағынасы Бармақтай ғана бақ қара суды кері ағызатын ақылдан артық. Яғни кішкентай ғана сәттілік ең үлкен, тіпті…
Бар мақтанса табылар,
Жоқ мақтанса шабылар.
Жоқ мақтанса шабылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бар нәрсесі, дәулеті, мүмкіндігі бар адам мақтанса, оның сөзіне лайық…
Бар малын жейді,
Ұятсыз арын жейді.
Ұятсыз арын жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұят пен ардан айырылған адамның шектен шығып, тоқтамайтын ашкөз, жиіркенішті мінезін…
Бармын деп тасыма,
Жоқпын деп жасыма.
Кеудеде жан барда,
Әр іс түсер басыңа.
Жоқпын деп жасыма.
Кеудеде жан барда,
Әр іс түсер басыңа.
Негізгі мағынасы Бармын деп тасыма, жоқпын деп жасыма: дәулет келгенде паңданба, жоқшылық келгенде мойыма. Соңғы екі…
Бас аяқтан ақыл сұрамайды.
Негізгі мағынасы Бас аяқтан ақыл сұрамайды: ойлайтын бас жүретін аяққа кеңес салмайды. Ескі түсінікте бас — елді…
Бас білген өгізге «Өк!» деген өлім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: басы үйренген, басқаруды білетін өгізге «Өк!» деп бұйрық берсең, ол тоқтап…
«Бас» десе «Құлақ» дейді.
Негізгі мағынасы Мақал айтылған сөзді түсінбей не түсінгісі келмей, жауапты басқа жаққа бұратын адамды сипаттайды…
Бассыз берген мал - мазақ,
Бақсыз берген тіл - мазақ.
Бақсыз берген тіл - мазақ.
Негізгі мағынасы Ақылсыз адамға берілген мал күлкіге айналады, бағы жоқ адамға берілген шешендік те күлкіге айналады…
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса, оның…
Батпаққа батқан пілді піл ғана шығара алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батпаққа кіріп кеткен үлкен пілді одан тек күші тең, салмағы мен қуаты…
Батпан құйрық,
Жол үстінде не қылып жатқан құйрық.
Жол үстінде не қылып жатқан құйрық.
Негізгі мағынасы Бір батпан тартатын майлы құйрық жол үстінде жатқанын көрсең, ойлан: ондай олжа жолда жата ма? Мақал…
Батыр аңғал, ер көдек.
Негізгі мағынасы Батыр — аңғал, ер — көдек, яғни шын ер адам қулық-сұмдықты білмейтін, ақкөңіл, тұрмыстағы ұсақ айлаға…
Батыр - аңғал, палуан - аптық.
Негізгі мағынасы Батыр аңғал, ақкөңіл, айласыз келеді; палуан аптық, яғни асығыс, қызба, тез ентігіп, сасып қалады…
Батыр аңғырт, бай салғырт.
Негізгі мағынасы Батыр аңғырт, яғни аңқау, сақтықты ұмытқыш, ал бай салғырт — немқұрайды, бейқам. Әрқайсысы өз күшіне…
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Негізгі мағынасы Батырды барақ итке, биді ақсары атқа теңеген мақал: батыр көп туады, екі әйелдің бірі батыр тапқандай…
Батырды «бәрекелді» өлтіреді.
Негізгі мағынасы Батырды жау емес, «бәрекелді» деген мақтау сөзі өлтіреді. Жұрттың қошеметіне масаттанған батыр шамасын…
Батырды шешен аттан түсіріпті.
Негізгі мағынасы Шешен сөзімен батырды аттан түсіріпті дейді: қылыш пен найзаға жеңдірмеген ер ақылды, орынды сөзге…
Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Негізгі мағынасы Батыр мақтанса, жауға қалай шапқанын, елді қалай қорғағанын айтады; қу мақтанса, біреуді қалай алдап…
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
Негізгі мағынасы Батыр ханға қас, мерген аңға қас дейді: әркім өз ісінің нысанасына қауіпті. Батыр жау ханның, озбыр…
Бәйге атқа бәйге ат шалдырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бәйгеге қосылған ат жарыс үстінде басқа бәйге атқа «шалдырмайды», яғни өз…
Бәйге ат мүсінін жасырады.
Негізгі мағынасы Бәйгеге шауып жүрген аттың шын күш-қайраты мен жарамдылығы сырт көзге бірден білінбеуі мүмкін. Сыртқы…
Бәрің бірдей қойшы болсаң, құл боларсың,
Бәрің бірдей тойшы болсаң, қу боларсың.
Бәрің бірдей тойшы болсаң, қу боларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бәрі бір ғана істі қуалай берсе, елдің тұрмысы теңгерімсіз болады…
Бейнетің қатты болса,
Тапқаның тәтті болар.
Тапқаның тәтті болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектің, қиындықпен келген істің қадірі жоғары болатынын айтады. Адам қанша бейнет көріп…
Бейнет көрмеген берекесіздік істейді.
Негізгі мағынасы Бейнет көрмеген, қиындықтың дәмін татпаған адам көбіне істің қадірін толық білмейді. Ол еңбектің…
Бейтаныс адам - бітеу жаңғақ.
Негізгі мағынасы Бітеу жаңғақты сырт қарап, ішінің толық па, бос па, шірік пе — айта алмайсың, оны жарып көру керек…
Бекіре балық тұмсығы тасқа тимей қайтпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша бекіре сияқты ірі, күшті балық су ішінде жүріп, тұмсығы тасқа…
Бектің ұлы шабырдан жығылса,
тұлпарға мінгізеді.
тұлпарға мінгізеді.
Негізгі мағынасы Бектің ұлы ойлы-қырлы, бұталы шабырда аттан құлап қалса, оны ешкім кінәламайды, қайта астына тұлпар…
Бес еннен белгілі.
Негізгі мағынасы «Бес еннен белгілі» деген мақал адамның, не заттың айқын белгісі ертеден-ақ көзге түсетінін білдіреді…
Бес саусақ бірдей емес.
Негізгі мағынасы «Бес саусақ бірдей емес» деген мақал адамдардың, нәрселердің, қабілеттердің бәрі біркелкі болмайтынын…
Бетегесі шоңқайған қояндай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің түрі, қалпы немесе жүріс-тұрысы қоянға ұқсап, шошаңдап, именшектеп, сенімсіз…
Беті сұлудың сөзі сырдаң.
Негізгі мағынасы «Беті сұлудың сөзі сырдаң» деген мақал сыртқы көркіне ғана қарап, адамды бірден жақсы деп бағалауға…
Бидайдың басын көтергені -
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай паңданып, кеуде қағып, өзін жоғары ұстап жүретін адамның ішінде шын салмақты қасиет…
Биік ағаштың басын құрт жейді.
Негізгі мағынасы Биік ағаштың басын құрт жейді деген мақалдың тура мағынасы — бойы биік, діңі мықты ағаштың ең жоғарғы…
Биік таудың басына
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал биік мақсатқа жетудің екі түрлі жолы бар екенін меңзейді. Қыран — биікке самғауды, еркіндік…
Биік төбеге шықсаң,
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ортасы мен көрген-түйгені оның ой-өрісіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Биік…