Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
347.9K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Замана зордікі.
**Негізгі мағынасы** «Замана зордікі» деген мақалдың тура мағынасы — уақыт пен өмір ағымы күшті, қуатты, айлалы адамның...
Арын сатып ер болмас,
Ажарын сатып сері оңбас.
Ажарын сатып сері оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадірін, намысын, арын жоғалтып, арзан пайдаға сатса, шын мәніндегі ер де, сері д...
Биік төбеге шықсаң,
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ортасы мен көрген-түйгені оның ой-өрісіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Биік т...
Бітер істің басына,
Жақсы келер қасына.
Жақсы келер қасына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қандай да бір істің сәтті аяқталуына дұрыс адам, яғни жақсы ниетті, ақылды, ісмер кісі ке...
Шыбығы шырпылмаған,
Қылауына қыл түспеген.
Қылауына қыл түспеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің не адамның әлі толық қалыптаспағанын, тәжірибе жинамағанын білдіреді. Тура мағы...
«Бояушы, бояушы» дегенге сақалын бояйды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сыртқы жұрттың сөзіне соқыр еріп, орынсыз еліктей берудің зиянын айтады. Біреу «бо...
Байлауы жоқ шешеннен
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де салмағын өлшеуге шақырады. Тек көп сөйлей беретін, бірақ байламы жоқ...
Қорғанды шаһар қаласын,
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — әр нәрсенің шын қадірін сырт көз көбірек байқайтынын айту. Қорғанды қаланың б...
Жасық адам жасына жетпей қартаяр,
Асыл адам жасына жетпей марқаяр.
Асыл адам жасына жетпей марқаяр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам жасының санмен өлшенбейтінін айтады. Жасық, әлсіз, еріксіз адам жас болса да, ойы ме...
Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің мінезі мен іскерлігіне қарай ісі де екі түрлі болатынын айтады. Құнтсыз, яғни ұқ...
Болат біз қап түбінде жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: болат сияқты берік, қымбат металл қаптың түбінде босқа жатып қалмайды,...
Сөйлей білмес жаманның
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз қадірін білмейтін, ойсыз сөйлейтін адамның сөзі елге өтпейтінін айтады. Ондай кісінің...
Аюдың үңгірі өзіне лайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аю өзіне лайық, қауіпсіз әрі қолайлы үңгірді паналайды. Астарлы мағына...
Жуастан жуан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, момын көрінген адамнан да кейін ірі, қайратты, беделді тұлға шы...
Таздан жарғақ бас туады,
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел адам мінезі мен тектің, тәрбиенің әсерін астарлап көрсетеді. Тура мағынасында әр ад...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.