Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
347.8K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Қарға қарғаның көзін шұқымайды.
**Негізгі мағынасы** Қарға қарғаның көзін шұқымайды деген мақалдың тура мағынасы — бір тектес құстар бір-біріне әдейі зи...
Көп шуылдақ не табар,
Билемесе бір кемел.
Билемесе бір кемел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп даурығып, бос шу шығару адамның ісін ілгері бастырмайтынын айтады. Ауызбен көп сөйлеп...
Ақыл арымас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың да, асылдың да шынайы құнын жоғалтпайтынын білдіреді. Ақыл адамға өмір бойы қызме...
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақылды көрген-білгенін айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі қасиетті салыстырады. Ақымақ адам көбіне өз басынан өткен ұсақ...
Тырнақ астынан кір іздеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің ісінен, сөзінен немесе мінезінен әйтеуір мін табуға, қасақана кінә іздеуге құмар...
Білемін деп мақтанба,
Сенен де білгіш табылар.
Сенен де білгіш табылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кішіпейіл болуға, өз білгеніне масаттанбауға үйретеді. Тура мағынасында: «Мен бәрі...
Күштінің арты диірмен тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күші бар, қуатты адам диірменді де тарта алады, яғни ауыр жұмысты атқ...
Түрі игіден түңілме.
**Негізгі мағынасы** «Түрі игіден түңілме» деген мақал сыртқы келбетке, алғашқы әсерге қарап адамнан бірден безінбе дег...
Бөрі баласын асырағанмен ит болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр өз күшігін қанша бағып-қақса да, ол итке айналмайды. Астарлы мағ...
Таныған жерде бой сыйлы,
Танымаған жерде тон сыйлы.
Танымаған жерде тон сыйлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қай жерде қалай танитынын көрсетеді. Өзіңді білетін, қадіріңді түсінетін ортада ад...
Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Ақылыңа ақыл қос.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ашуға ермей, ақылға жүгінуге шақырады. Тура мағынасында ашу — адамның көңілін бұза...
Ұйқы арсыз,
Күлкі арсыз,
Тамақ арсыз.
Күлкі арсыз,
Тамақ арсыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы кейбір табиғи құбылыстардың, әдетте, ұятқа телінбейтінін білдіреді. Ұйқы,...
Бірде бие, бірде түйе.
**Негізгі мағынасы** «Бірде бие, бірде түйе» деген мақал адам не істің тұрақсыз, құбылмалы күйін білдіреді. Тура мағына...
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ақылды жауап күтпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз, ойланбай қойылған сұрақтан дұрыс, терең жауап күтуге болмайтынын айтады. Яғни сұ...
Жылағанды сұрама,
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана қарап бағаламауды үйретеді. Жылаған адамнан «неге жыладың?»...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.