Ашуың келсе, қолыңды тарт,
Айтпас жерде тіліңді тарт.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал адамның ашуға ерік бермей, өз-өзін тежей білуі керек екенін айтады. Бірінші жолы ашу қысқанда, қолды тарту — яғни асығыс әрекет жасамау, ұрсып, ұрып, зиян келтірмеу деген ой. Екінші жолы орынсыз жерде тілді тарту — керексіз сөз айтпау, дауласпау, біреудің көңіліне тимеу дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы: сабыр сақтаған адам ұтылмайды, ал ашумен айтылған сөз бен істелген қимыл кейін өкінішке қалдырады.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы "қол" — әрекет пен қимылдың белгісі, ал "тіл" — сөз бен ойдың сыртқа шығуы. "Тарту" сөзі тыйылу, ұстамдылық мағынасын береді. Халық ашу мен тілдің тез қозатынын образ арқылы көрсетіп, адамға екі нәрсені де бақылауға шақырады: қолды да, тілді де.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста немесе отбасылық келіспеушілікте өте орынды. Мысалы, біреу ренжітіп жазса, ашумен бірден жауап бермей, алдымен сабыр сақтап, ойлану керек. Сонда даудың ушығуы азаяды, қарым-қатынас та бұзылмайды.