Аяз би әліңді біл,
Құмырсқа жолыңды біл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз шамасын, мүмкіндігін, орнын білу керегін ескертеді. «Әліңді біл» дегені — қолыңнан келмейтін іске ұрынба, артық мақтанға салынба, күш-қуатыңды дұрыс бағала деген сөз. «Жолыңды біл» дегені — жүретін бағытыңды, істейтін ісіңді аңдап таңда, асығыстық пен орынсыз тәуекелден сақ бол деген астар береді. Яғни мақал кішіпейілділікке, байыптылыққа және өзін-өзі тануға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Аяз би» — ақылы асқан, көргені көп, байсалды адамды бейнелейтін образ. Ал «құмырсқа» — кішкентай болса да, жолын дәл білетін, ұқыпты әрі жинақы тіршілік иесі. Құмырсқа өз тіршілігін ретпен істейді, сондықтан бұл бейне адамның да әр қадамын ойлап басуын меңзейді. Екі образдың қатар келуі үлкендік пен қарапайымдықты, ақыл мен сақтықты салыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз мүмкіндігін есепке алмай, бірден үлкен жобаға кірісіп кететін адамдарға айтылуы мүмкін. Мысалы, тәжірибесі аз жас маман бірден күрделі кәсіп ашуға ұмтылса, үлкен шығынға ұшырауы мүмкін. Сол кезде «Аяз би әліңді біл, Құмырсқа жолыңды біл» деп, алдымен білім жинап, кішкентай қадамнан бастау керек екені еске салынады.
Qumyrsqa jolyńdy bil.