Әкеңде жоқ арғымақ,
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын, әсіресе орынсыз мақтан мен өзін өзгеден жоғары қоюды әжуалайды. Тура мағынада: әке-шешесінде жоқ қасиет не мүмкіндік сенде қайдан болсын деген сұрақ қойылады. Астарлы мағынасы: адам өз тегін, тәрбиесін, ортасын ұмытпай, өз деңгейін білуі керек; негізсіз өркөкіректік, тектен тыс даңғойлық жараспайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арғымақ» — жүйрік, асыл, текті аттың бейнесі. Ол жоғары қасиет, ерекше қабілет, тектілік ұғымын білдіреді. Ал «тіке жардан қарғымақ» деген тіркес — қауіпті, ақылға сыймайтын әрекетке меңзейді. Яғни, ата-анадан келмеген қасиетті өзіңде бардай көрсету — жардан секіргендей орынсыз, қатерлі іс.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кейбір адамның білімсіз болса да өзін бәрінен артық санауына, не еңбексіз биікке ұмтылуына айтылуы мүмкін. Мысалы, бір жас маман тәжірибесі аз бола тұра, үлкендерді тыңдамай, бәрін өзім білемін десе, осы мақал оның асыра сілтеген мінезін әшкерелейді. Мұнда негізгі ой — адам өз мүмкіндігін шынайы бағалап, тәрбиесі мен тегіне сай кішіпейіл болғаны дұрыс.
shesheńde joq arǵymaq,
sen qaıdan shyqtyń
tike jardan qarǵymaq?