Ашудың ақылы болмас,
Тоқтың қайғысы болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашуға ерік берген адамның ақылдан адасатынын білдіреді. Ашуланған жан дұрыс ойлап, сабырмен шешім қабылдай алмайды, сондықтан оның ісі көбіне өкінішке әкеледі. Ал «тоқтың қайғысы болмас» дегені — қарны тоқ, көңілі жай адамның уайымы аз, сабыры берік болады деген астарлы ой. Яғни тоқтық тек тамаққа қанығу емес, ішкі тыныштық пен қанағаттың белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ашу» — адамның ызасы мен төзімсіздігін бейнелейді. Ол ақылдың жауы ретінде алынған. «Тоқ» сөзі тура мағынасында қарны тойған адамды білдірсе, астарлы мағынада ризалық, береке, көңілдің тыныштығын көрсетеді. Халық ашуды қараңғылыққа, тоқтықты жарық көңіл күйге теңеп отыр.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді күнделікті өмірде эмоцияға берілмеу керек деген ойды айту үшін қолданамыз. Мысалы, жұмыс орнында біреу ренжіп, әріптесіне дөрекі жауап берсе, кейін сол сөзіне өкінуі мүмкін. Сондықтан мұндай жағдайда сабыр сақтап, мәселені ақылмен шешкен дұрыс.
Toqtyń qaıǵysy bolmas.