Әпербақан ұр кеуде,
Ақылы жоқ, құр кеуде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал дарақылық пен кеудемсоқтықты әшкерелейді. Тура мағынасында «әпербақан» — орынсыз кеуде қағып, өз-өзін көтере сөйлейтін адам, ал «ұр кеуде» — мақтаншақ, өр көкірек жан. Астарлы мағынасы: ақылы жоқ адам қанша паңданса да, оның сөзі де, ісі де құнды болмайды. Халық мұнда сыртқы паңдық пен ішкі бос кеуденің бірдей зиян екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Кеуде» сөзі мұнда тек дене мүшесін емес, адамның мінезін, ішкі болмысын білдіреді. «Ұр кеуде» деген тіркес өзін зор ұстап, елден жоғары көрінетін кісіні сипаттайды. Ал «ақылы жоқ» деуі — ондай адамның мақтанынан пайда жоқ, ой-парасаты таяз екенін аңғартады. Яғни, кеудесінің үлкендігі емес, ақылының тереңдігі маңызды екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзін тым көтеріп, басқаны менсінбейтін, бірақ нақты білімі мен тәжірибесі аз адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер үнемі өзін ең мықты санап, ұжымдағы кеңесті тыңдамай, жұмысын шатастырып жүрсе, оған осы мақал дәл келеді. Мұндайда халық мақтаннан бұрын ақыл мен кішіпейілдікті жоғары қояды.
Aqyly joq, qur keýde.