Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
«Ашу - дұшпан, ақыл - дос, Ақылыңа ақыл қос.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашу — дұшпан, ақыл — дос, ал ақылыңа тағы ақыл қос. Ашу адамның ішіндегі жау: ол оны ұрысқа, өкінішке, шығынға итереді. Ақыл — дос: қиын сәтте жөн сілтеп, қатеден сақтайды. Мақалдың екінші жолы осы досты күшейтуге шақырады: өз ақылыңа басқаның ақылын қос, кеңес сұра, үйрен, тәжірибе жина. Бір адамның ақылы шектеулі, ал кеңескен ақыл көбейеді. Дос күшейген сайын дұшпанға орын тарыла береді.
Образдар мен теңеулер
Мақал адамның ішкі дүниесін екі жақты майданға айналдырады: бір жақта дұшпан, бір жақта дос. Дұшпан — парсы тілінен енген, жау мағынасындағы сөз, жырларда жиі кездеседі. Дос пен қос сөздері ұйқасып, екінші жолды біріншімен байланыстырады. Қос етістігі тұрмысқа жақын: арбаға екінші атты қосып, жүкті жеңілдетеді, соқаға өгізді жұптап қосады. Ақылға ақыл қосу да ауыр жүкті бірге көтерумен тең.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ашуланып, жалғыз өзі шешім қабылдамақ болған адамға, үлкен іс алдында ақылдасуды ұмытқан жасқа айтады. Үні — достық кеңес. Мысал: «Ашу — дұшпан, ақыл — дос, ақылыңа ақыл қос. Ағаңмен ақылдас, сосын шешесің». Біреудің пікірін жоққа шығарып, өз ойыңды таңу үшін айту мақалдың мағынасына қайшы.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың екі отбасы жер үшін дауласқанда, ақсақалдар екі жақты бір дастарқанға жинап, ашуды емес, ақылдасуды таңдауға шақырады.
— Жаңа кәсіп ашпақ болған жас әйел алдымен тәжірибелі кәсіпкер апасымен ақылдасып, жоспарын түзетеді.
Aqylyńa aqyl qos.