Ашу - алдында, ақыл - соңында.

Негізгі мағынасы

Адам ашуға беріліп, асығыс сөйлеп не әрекет етсе, кейін өкінуі мүмкін. Сондықтан кез келген істің басында сабыр сақтап, ақылға жүгінген дұрыс. Бұл мақал тура мағынасында ашу мен ақылдың адам мінезіндегі екі күйін салыстырады: ашу — тез тұтанатын, ал ақыл — ойлантып барып шешім қабылдататын күш. Астарлы мағынасы — қиын сәтте эмоцияға ермей, салқынқандылық таныту, өйткені дұрыс шешім көбіне сабырдан туады.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «ашу» — от сияқты лап етіп жанатын, адамды бір сәтте билеп алатын құбылыс. «Алдында» сөзі ашудың көбіне бірінші болып көрінетінін, яғни адамның бастапқы реакциясы екенін аңғартады. Ал «ақыл» — кейін келетін таразы, ой мен тежем. «Соңында» деуі ақылдың байыпты шешімге алып келетінін білдіреді. Осы арқылы халық ашудың қызуына емес, ақылдың байсалығына сүйенуді үйретеді.

Қазіргі өмірде

Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, әлеуметтік желіде біреу ренжітетін пікір жазса, ашумен бірден жауап беру жағдайды ушықтырады. Ал сәл кідіріп, ойлансаң, сабырлы жауап беріп, дауды өршітпей шешуге болады. Яғни алдымен ашу келеді, бірақ соңғы сөз ақылға тиесілі болуы керек.