Ашу - алдында, ақыл - соңында.
«Ашу - алдында, ақыл - соңында.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашу әрдайым бірінші келеді, ақыл — кейін. Мақал адам табиғатындағы осы ретті аңғартады: бір нәрсе жанға тигенде алдымен ызаланамыз, тек сосын ғана ойланамыз. Көбіне ақылға келген сәтте ашумен айтылған сөз айтылып, істелген іс істеліп қойған болады. Сол себепті мақал өкінішпен де, ескертумен де айтылады: ашудың алда тұрғанын білген адам оны бір сәт кідіртеді, сонда ақыл қуып жетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақал небәрі төрт сөзден тұрады, бірақ ішінде бүтін бір көрініс бар: ашу мен ақыл бір жолмен келе жатқан екі жолаушыдай, біреуі — алдында, екіншісі — соңында. «Алдында» мен «соңында» сөздері бір жалғаумен аяқталып, ұйқас береді, сөз есте оңай қалады. Ашу мен ақыл бір дыбыстан басталады, оларды қатар қою арқылы мақал екі ұғымның туыстығын да, қайшылығын да көрсетеді: екеуі де адамның ішінде, тек кезегі әр түрлі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ашуланып барып, кейін ойланған адам өзіне не біреуге айтады; ызамен шешім қабылдағалы тұрған кісіні тоқтату үшін де қолданады. Үні байсалды, кейде өкінішті. Балаға ұрысқаннан кейін ата-ана да осылай айтып, кешірім сұрағандай болады. Мысалы: «Асықпа, ертеңге қалдыр. Ашу — алдында, ақыл — соңында, ертең бәрін басқаша көресің».
Қолданылу жағдаяттары
— Ағайын арасында мал бөлісі туралы дау шығып, інісі бірден сотқа жүгінбек болғанда, ағасы мақалды айтып, бір апта күтуге көндіреді.
— Мектепте төбелескен екі баланы мұғалім ертесіне бірге отырғызып, кешегі ашудың қазір қайда кеткенін сұрайды.
— Дүкеннен сапасыз зат алып, ашуланып қайтқан анасы ас үйде шай ішіп отырып, мақалды айтып, күліп жібереді.