Жалмауызға да жан керек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жалмауызға да жан керек» деген мақалдың тура мағынасы — тіпті жауыз, қатігез, адамға зиян келтіретін жанның да тірі жүруге құқы бар деген ой. Астарлы мағынасы — адам кісіні қанша жек көрсе де, оның да өз мүддесі, өмірі, қорқынышы бар екенін ұмытпау керек. Бұл сөз кек сақтамауға, қарсыңдағыны адам ретінде танып, сабырмен қарауға үндейді. Сонымен бірге біреудің қатесін көрсең де, өшпенділікке берілмей, ақылмен әрекет ет деген өнеге береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жалмауыз» сөзі — шектен шыққан қатыгездіктің, жауыз мінездің бейнесі. Ал «жан керек» тіркесі — кез келген тіршілік иесіне өмір қымбат екенін білдіреді. Осы екі ұғымның қатар берілуі мақалдың терең ойын ашады: ең жаман адам да тірі жан, сондықтан оны тек жамандықпен емес, түсінікпен, сақтықпен қабылдау қажет. Бұл жерде халық адам табиғатының күрделілігін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жанжалда, қызметтегі қарсыластықта немесе отбасылық түсінбеушілікте орынды қолданылады. Мысалы, бір адам сізге әділетсіздік жасаса да, оған ашумен жауап бермей, істі сабырмен шешу керек. Яғни, қарсы тарапты жойып жіберуді емес, мәселені ақылмен реттеуді меңзейді.