Жалқауға дәулет орнына ұйқы береді,
Жаманға ақыл орнына күлкі береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жалқау адамға байлық та, мүмкіндік те пайда әкелмейтінін аңғартады: оның ойы еңбекке емес, ұйқыға ауып тұрады. Ал жаман мінезді, жөнге құлақ аспайтын адамға ақыл-кеңес әсер етпей, ол оны байыппен қабылдамай, керісінше келемеждеп күлуі мүмкін. Яғни, адамның ішкі болмысы қандай болса, соған сай мінезі мен ісі де көрінеді. Еңбекқор адам дәулетті қадірлейді, ал жалқау оны да ысырап етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дәулет» — байлық, ырыс, мүмкіндік; «ұйқы» — жалқаулықтың белгісі. Ал «ақыл» — дұрыс жолға бастайтын тәрбие, «күлкі» — ақылды мен сөзді бағаламау, немқұрайдылықтың ишарасы. Мақал екі қарама-қарсы бейнені қатар қояды: біреуі молшылықты ұйқымен өткереді, екіншісі ақылды күлкіге айналдырады. Осы арқылы халық мінез кемшілігін әжуалап, ойлануға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал оқуында, жұмыста немесе кәсіпте жалқаулық пен жауапсыздықтың зиянын түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, жас маман тапсырмаларды кейінге қалдырып, уақытын телефон мен ұйқыға жіберсе, басшысы: «Жалқауға дәулет орнына ұйқы береді» деп ескертуі мүмкін.
Jamanǵa aqyl ornyna kúlki beredi.