Жалғыз өркешті түйенің бәрі - нар,
Дегенмен, нардың да нары бар.

Негізгі мағынасы

Жалғыз өркешті түйенің бәрі нар деп аталады, бірақ нардың өз ішінде де ең мықтысы — нардың нары болады. Мақал ортақ атау мен шын қасиеттің арасын ажыратады: бір санатқа кірген, бір атақ алғандардың бәрі бірдей емес. Шеберлердің ішінде шебері, балуандардың ішінде балуаны бар. Бұдан екі ой шығады: мақтанба, сенен де мықты табылады; және жалпы атаққа қарап бәрін бір өлшеммен бағалама, әрқайсысының өз дәрежесі бар.

Образдар мен теңеулер

Нар — бір өркешті, ірі түйе, ауыр жүк көтеріп, ыстыққа төзетін көлік; «нардай» деген сөз мықтылықтың өлшемі. Мақал осы атауды қайталап, «нардың да нары» деген күшейткіш тіркес жасайды. Бұл — ілік септігі арқылы шың жасау тәсілі: «батырдың батыры», «сұлудың сұлуы» сияқты. Бірінші жол жалпы ережені айтады, екінші жол «дегенмен» сөзімен бұрылып, ерекшелікті көрсетеді. Осы бұрылыс тыңдаушыны күтпеген ойға жетелейді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал біреу өзін шыңға жеттім деп мақтанғанда, не жарыста жеңіліп ренжіген адамды жұбатқанда айтылады: сен де нарсың, бірақ нардың да нары бар. Үні — сабырлы ескерту, кейде құрмет: шын үздікті мақтағанда «нардың нары» деп атайды. Мысалы, ауданда бірінші болған домбырашы облыс байқауында жеңілгенде, ұстазы осы мақалмен көңілін аулап, әрі қарай жаттығуға шақырады.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл тойындағы бәйгеде бірнеше жыл қатарынан озып келген ат көрші ауданнан келген жүйрікке жол берді. Иесі мақалды айтып, жеңімпазды құттықтады.
— Мектептегі шахмат жарысында бір оқушы бәрін ұтып, өзін теңдессіз санады. Облыстық турнирде ұтылғанда, мұғалімі мақалды айтып, оны жұбатты.