Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жалқау адамның еңбектен қашып, босқа уақыт өткізетінін білдіреді. «Жатып ішер» — өзі жұмыс істемей, дайын асқа ғана көз тігетін, еңбектің қадірін білмейтін адам. «Отырып ұйықтар» — мұндай кісі әрекетке де, ойға да селқос, енжар болады деген астар бар. Мақал тура мағынасында да, астарлы мағынасында да жалқаулықтың адамды кері тартатынын, өмірде ілгері бастырмайтынын әшкерелейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жатып ішер» тіркесі адамның еңбек етпей, тек дайынға үйір болуын бейнелейді. Ал «отырып ұйықтар» деген сөз оның сергектік пен ынтадан айырылған, бейқам күйін көрсетеді. Яғни, дене қимылы жоқ, ойы да оянбаған адам бейнесі жасалған. Бұл образдар жалқаулықты тым қарапайым, бірақ өте өткір түрде сипаттайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал оқуға да, жұмысқа да немқұрайлы қарайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент тапсырманы уақытында орындамай, бәрін көшіріп алуға тырысса, оны осы мақалмен ескертуге болады. Мұнда негізгі ой — жетістікке тек еңбек пен жауапкершілік арқылы жетуге болатыны.