Жаман ат өршіл,
Жаман адам төршіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман ат мінезге көнбейді, шауып-жұлқына береді; жаман адам да әрдайым төрге, жоғары орынға ұмтылады. Астарлы мағынасы: мінезі нашар, көкірегі соқыр адам өз орнын білмей, өзін тым жоғары қоюға, елден ерекше көрінуге тырысады. Яғни кішіпейілділік жоқ жерде орынсыз паңдық пайда болады. Халық мұнда адам бойындағы астамшылықты, тәкаппарлықты сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жаман ат» — тізгінге көнбейтін, жүрісі ауыр, мінезі қыңыр тұлпардың бейнесі. Ол адам мінезіндегі қырсықтықты аңғартады. Ал «төршіл» сөзі төрді, яғни ең құрметті орынды аңсауды білдіреді. Төр — қазақ ұғымында сый-құрметтің белгісі. Сондықтан «жаман адам төршіл» деу — өзін жоғары ұстап, лайық болмаса да алдыңғы қатарға ұмтылатын пендені әжуалау.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзін көп көрсеткісі келіп, қызметте, ортада не әлеуметтік желіде орынсыз биік көрінуге тырысатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, тәжірибесі аз қызметкер бәрінен бұрын сөйлеп, басшылықты менсінбей, өзіне ерекше жағдай талап етсе, үлкендер осы мақалмен оның мінезін ескертеді. Мұндай сөз адамды кішіпейілділікке, өз орнын білуге шақырады.
Jaman adam tórshil.