Жаман адам жақсы болмас,
Қанша Қыдыр дарыса да.
Жақсы адам жаман болмас,
Қанша тұрып қараса да.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің түп негізі өзгеруі қиын екенін айтады. Тура мағынасында: жаман адамның үстіне Қыдыр қонса да, яғни қанша игілік, бақ, мүмкіндік тисе де, ол өз болмысынан тез арыла алмайды. Ал жақсы адамға қанша қиындық түссе де, ол жақсы қасиетін жоғалтпайды. Астарлы мағынасы — адамның шын қадірі оның байлығында, сыртқы жағдайында емес, ішкі мінезі мен адамгершілігінде. Жақсылық пен жамандық адамның жүрегінде, дағдысында, тәрбиесінде орнығады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы Қыдыр — халық түсінігінде ырыс, құт, береке әкелетін киелі бейне. «Дарыса да» сөзі жақсылық пен мүмкіндік қанша келсе де, жаман адамның болмысы оңай түзелмейтінін меңзейді. Ал «тұрып қараса да» тіркесі жақсы адамға сырттай қысым, сынақ, қызғаныш түссе де, оның ізгі сипаты өзгермейтінін білдіреді. Яғни мақал адам табиғатын екі қарама-қарсы бейнеде салыстырады.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді адамды қызметіне, табысына қарап емес, мінезіне қарап бағалау керек болғанда қолдануға болады. Мысалы, біреу лауазымға көтерілген соң да өзгелерді менсінбей, бұрынғыдай дөрекі қалса, жұрт осы мақалмен оның ішкі тәрбиесі түзелмегенін айтады. Ал қиын жағдайда да адалдығын сақтаған адамды осы мақалдың екінші бөлігімен мақтайды.
Qansha Qydyr darysa da.
Jaqsy adam jaman bolmas,
Qansha turyp qarasa da.