Жаман атқа жал бітсе,
Жанына торсық байлатпас.
Жаман адамға мал бітсе,
Жанына қоңсы қондырмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінезді, сараң, менмен адамға дәулет қонса да, одан игілік күтудің қиын екенін білдіреді. Тура мағынада аттың жалын сәндеу, торсық байлау сияқты күтім айтылса, астарлы мағынада байлық адамның ішкі болмысын өзгертпесе де, оның сараңдығы мен өзімшілдігін күшейтуі мүмкін деген ой жатыр. Яғни мал-мүлік адамға біткенде, ол бәрін өзіне ғана ұстап, өзгеге жақсылық жасамайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман ат» — күтімі қиын, шәлкес, жуас емес мінездің бейнесі. «Жал бітсе» дегені — сыртқы сән, қосымша күй, бірақ ол аттың табиғатын өзгерте алмайды. «Торсық байлатпас» — жанына ештеңе жүктетпейді, өзіне пайдасыз нәрсені де көтертпейді деген ишара. Ал «жаман адамға мал бітсе» — байлық пен дәулет келгендегі адам мінезінің ашылуы. «Қоңсы қондырмас» — қасына адам жуытпайтын, тар пейілді, сараң жанды көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал байлық келгенде адам кішірейіп, жомарт болмай қалса, оның адамдық сапасы төмен екенін еске салады. Мысалы, бір кәсіп иесі табысқа жеткен соң, қызметкерлеріне де, туыстарына да қол ұшын бермей, бәрін өз пайдасына ғана жұмсаса, жұрт оны осы мақалмен сипаттайды.
Janyna torsyq baılatpas.
Jaman adamǵa mal bitse,
Janyna qońsy qondyrmas.