Жалы барда арылған -
Жаман аттың белгісі.
Жаны барда жалынған -
Жаман адам белгісі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аттың жалын жұлып, күтіп баптамай, тоздырып жіберу — оның жаман күйге түскенін көрсетеді. Ал адамға келсек, тірі жүріп қайта-қайта жалыну, еңсесін түсіріп, өз қадірін жоғалту — жағымсыз мінездің белгісі. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз қадірі бар: ат та күтімсіз болса шіриді, адам да намыс пен абыройын сақтамаса төмендейді. Халық бұл жерде сыртқы күй мен ішкі мінезді салыстырып, тәрбиесіздік пен жігерсіздікті сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жалы бар ат» — көркі мен қуаты бар, бірақ дұрыс қаралмаса азып-тозатын жануардың бейнесі. «Жалынған адам» — өзіне сенімі аз, ар-намысын аяққа таптататын, үнемі өтінішпен жүрген әлсіз күйді білдіреді. Жылқының жалын күтуі оның сәні мен қадірін сақтаса, адамның ары мен абыройы да солай қорғалу керек деген ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адам өзін-өзі сыйлауды, біреуге орынсыз жаутаңдамай, мәселені сабырмен шешуді ескерткенде қолдануға болады. Мысалы, жұмыс орнында үнемі біреуден жалынып көмек сұрай беретін, бірақ өз міндетін орындамайтын адамға осы мақал сай келеді. Ол — өз беделін түсіретін мінез.
Jaman attyń belgisi.
Jany barda jalynǵan -
Jaman adam belgisi.