Жаман адамға мал бітсе,
Кетпестей көреді.
Үсті су болса,
Кеппестей көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінезді, пиғылы бұзылған адамға байлық не мүмкіндік берілсе, оны мәңгілік өзінікі сияқты көретінін айтады. Яғни ондай адам малдың, дүниенің, дәулеттің өтпелі екенін түсінбейді, ашкөздікке салынып, қолындағысына қанағат етпейді. Тура мағынада айтқанда, байлығы бар адам соны жоғалтпайтындай сезінеді; астарлы мағынада — адамды байлық емес, мінезі көрсетеді, ал сараңдық пен өзімшілдік оның әлсіздігін әшкерелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние, дәулет, байлықтың белгісі. «Кетпестей көреді» деген тіркес адам бойындағы тәкаппарлық пен ашкөздікті бейнелейді. Ал «үсті су болса, кеппестей көреді» деуі — дәл сондай орынсыз сенімді, аңғалдықты және шындықты көрмеуді аңғартады. Су тиген киімнің өзі де бір кезде кебетіні сияқты, адамның қолындағы мал да, бағы да тұрақты емес. Бұл салыстыру өмірдің өткіншілігін еске салады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал мансап, ақша, атаққа мастанған адамдарға да қатысты айтылады. Мысалы, біреу бірден табыс тауып, өзін өте биік ұстап, «бұл дәулетім ешқашан кетпейді» деп ойласа, халық оны осы мақалмен сын айтады. Мағынасы — барға масайрама, бәрі де уақытша, ақыл мен қанағат керек.
Ketpesteı kóredi.
Ústi sý bolsa,
Keppesteı kóredi.