Жаман адамға мал бітсе,
Зекет бермес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман мінезді, сараң адамға байлық, мал-мүлік қонса да, ол одан қайыр-садақа, зекет бермейді. Астарлы мағынасы: адамның ішкі болмысы байлықпен өзгермейді, егер кісінің ниеті тар, пейілі жаман болса, дәулет те оны жомарт қыла алмайды. Халық мұнда малдың емес, мінездің маңызды екенін ескертеді. Байлық адамды түземейді, керісінше, оның шын болмысын аша түседі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мал бітсе» тіркесі — дәулет, табыс, молшылық деген ұғымды білдіреді. Ал «зекет бермес» сөзі — тек діни міндетті ғана емес, жалпы қайырымдылықтан, бөлісуден, ел-жұртқа пайда келтіруден қашатын сараңдықты танытады. Мұнда «зекет» образ ретінде жомарттық пен адамгершіліктің өлшемі болып тұр. Яғни мал көп болса да, жүрек кең болмаса, оның құны шамалы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, қолына көп ақша тиген, бірақ ешкімге көмектеспейтін, тек өз пайдасын ойлайтын адам туралы айтқанда осы мақал орынды қолданылады. Ол адамдарға байлықтан бұрын адамдық қасиет керек екенін еске салады.
Zeket bermes.