Жаман болар жігіт шегіншек келер,
Кедей болар жігіт еріншек келер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жігіттің болашағы оның мінезі мен әрекетіне байланысты екенін айтады. «Шегіншек» дегені — тайсалғыш, қиындықтан қашқақтайтын, өз ісіне берік емес адам. Ал «еріншек» — еңбектен қашатын, селқос, жалқау жан. Мақалдың тура мағынасы: осындай мінезі бар жігіттің ісі оңбайды. Астарлы мағынасы: қайсарлық пен еңбек жоқ жерде адам да, тұрмыс та ілгері баспайды.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «жігіт» сөзі жай ғана жас адамды емес, елге тірек, отбасыға жауапты азамат бейнесін білдіреді. «Шегіншек келер» деген тіркес адамның батылсыздығын, шешімсіздігін көрсетеді. «Кедей болар» дегені тек мал-мүліксіздік емес, ең алдымен еңбексіздік пен берекесіздіктің салдары ретінде ұғынылады. Яғни, кедейлік кейде тағдырдан емес, адамның өз бойындағы жалқаулық пен жігерсіздіктен туатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуында, жұмысында, өмірлік мақсатын орындауда батыл да еңбекқор болуға үндейді. Мысалы, жас маман істі созып, жауапкершіліктен қашса, тәжірибе жинамайды, табысқа да жете алмайды. Ал талаптанып, қорықпай әрекет етсе, жағдайын түзейді.
Kedeı bolar jigit erinshek keler.