Жаман ағайын күншіл,
Жақсы ағайын сыншыл.
«Жаман ағайын күншіл, Жақсы ағайын сыншыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ағайынның екі түрі бар дейді мақал. Жаман ағайын күншіл: сенің жетістігіңді көре алмай, іштей қызғанады, сырттай мақтағанымен, сүрінгеніңе қуанады. Жақсы ағайын сыншыл: ол сені мақтай бермейді, қатеңді бетіңе айтады, кейде қатты сынайды, бірақ мақсаты — сені түзеу. Ойы: туыстың шын ниетін оның сөзінің тәттілігінен емес, сол сөздің саған әкелер пайдасынан таны.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі қатар жолдан тұрады, әр жол «жаман ағайын», «жақсы ағайын» деп басталып, «күншіл — сыншыл» деген ұйқаспен бітеді. «Күншіл» — басқаның бақытын, табысын көре алмайтын, қызғаншақ адам. «Сыншыл» — кемшілікті көріп, ашық айтатын адам. Екі сөз дыбысы жағынан ұқсас, мағынасы жағынан қарама-қарсы: бірі жақынының құлауын тілейді, бірі құламауын. Мақал сынды жамандықпен шатастырмауды үйретеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу туысынан сын естіп ренжігенде, оны жұбату үшін айтады: ағаңның сынауы — жақсылығы. Туысының табысын қызғанып, сөз тасып жүрген адамды сынау үшін де қолданылады. Мысалы: «Апаң қатты айтса да, саған жақсылық тілеп айтып отыр, жақсы ағайын сыншыл». Әр дөрекі сөзді «сын» деп ақтау үшін айту — мақалдың ойына сай емес.
Қолданылу жағдаяттары
— Домбыра байқауына дайындалып жүрген жеткіншекке ағасы қай жерде қателескенін бір-бірлеп айтты, әжесі бала ренжімесін деп мақалды айтып жұбатты.
— Жаңа үй салған жігіттің бір туысы қуанып, екіншісі «қарызға батқан шығар» деп өсек таратқанда, ауыл ақсақалы екеуін осы мақалмен салыстырды.
Jaqsy aǵaıyn synshyl.