Жаман би дауда алдырады.
«Жаман би дауда алдырады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нашар би дауда өз жағын ұтқызады, жеңіліп, айыпты жақ болып шығады. Бұрын ру мен ру арасындағы дауда әр жақтан би шығып, сөз сайыстырған. Елдің жоғын жоқтап, дәлелді тауып айта алмаған би дауды қарсы жаққа беріп қойған: соңынан ұтылған ел айып төлеп, абыройынан айырылған. Мақал лауазымның өзі ештеңе шешпейтінін, жауапты орынға шыққан адамның біліксіздігі бүкіл елге зиян әкелетінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Алдыру — бір нәрсені қолдан шығарып алу, ұтылу, жауға беріп қою. «Жауға алдырды», «малын ұрыға алдырды» дегендей, бұл етістік әдетте жаудан, ұрыдан ұтылғанда айтылады. Оның дауға қатысты қолданылуы дау да соғыс сияқты екенін көрсетеді: сөзбен жүретін шайқаста ұтылған жақ шығынды көтереді. Бидің «жаман» деп аталуы оның мінезін ғана емес, ісіне қабілетсіздігін де білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды өз ісін білмейтін өкіл, қорғаушы, бастық туралы айтады. Жарыста командасын ұтқызған капитанға, келіссөзде ұтылып келген өкілге сын ретінде де естіледі. Ащы, ызалы рең бар. Жаңадан келіп, тәжірибе жинап жүрген адамға айтудың реті жоқ, ол қорлау болып естіледі. Мысалы: «Жаман би дауда алдырады — бізді қорғайтын адам осы ма еді?».
Қолданылу жағдаяттары
— Жер дауы бойынша сотта ұтылған шаруалар қайтып келе жатып, жалдаған заңгерлері туралы «Жаман би дауда алдырады» деп ренжиді.
— Көкпарда төрешіге уәж айта алмаған ауыл өкіліне ақсақалдар осы мақалды айтып, келесіде сөзге шешен кісі жіберуді ұйғарады.