Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өз қолыңда болмаса, әкең де жат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өз ісіне, өз ырысына, өз күнкөрісіне өзі ие болмаса, оған ең жақ...
Інінің реті - тас қару,
Ағаның жолы - басқару.
Ағаның жолы - басқару.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ағайын арасындағы орынды, жауапкершілікті және қызмет бөлінісін білдіреді. «Інінің реті -...
Ауру өле-өлгенше жаннан дәмелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауырса да, өмірден бірден түңілмейді, ішкі үмітін үзбей, тірі қалу...
Жігіттің түсін айтпа, ісін айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын бағасы сыртқы көрінісінде, сөзі мен уәдесінде емес, нақты ісінде екенін айтад...
Балғын гүлде сояу жоқ,
Қас сұлуда бояу жоқ.
Қас сұлуда бояу жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңа ашылған балғын гүлдің тікені болмайды, ал нағыз әдемі, табиғи сұл...
Бармын деп мақтанба,
Жоқпын деп қорланба.
Жоқпын деп қорланба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі шектен де сақ болуды үйретеді. «Бармын деп мақтанба» дегені — бар дәулетке, ба...
Жоқ табылмайды емес,
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — жоқ нәрсенің бәрі бірдей мүлде табылмайтын нәрсе емес, көбіне оны табуға адам...
Ауыл толы есектен арық та болса ат жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылда есек көп болғанымен, арық болса да аттың қадірі артық деген ойды...
Саудагер ажарын сатады,
Сұрамсақ назарын сатады.
Сұрамсақ назарын сатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кәсібі мен мінезін салыстырып айтады. Саудагер өз тауарын өткізу үшін сырт келбет...
Көрмес түйені де көрмес.
**Негізгі мағынасы** Көрмес түйені де көрмес — адам айналасындағыны дұрыс байқамаса, ең үлкен, ең анық нәрсені де аңғарм...
Жұмыстың көзін тап,
Қисықтың тезін тап.
Қисықтың тезін тап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің көзін, яғни дұрыс бастауын және ең тиімді жолын табу; ал қисықты...
Сақтансаң сақтаймын деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам сақ жүрсе, қауіптен аман болатынын білдіреді. Астарлы мағынасы —...
Қарғыс жеті атаға жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман сөздің, қарғыстың салмағы ауыр екенін білдіреді. Тура мағынасында біреуге айтылған...
Алтын алма, алғыс ал,
Алғыс алтын емес пе.
Алғыс алтын емес пе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның алған дүниесіне емес, көрген жақсылығына, еткен қызметіне шынайы ризалық білдіруд...
Әркім өзі шығар тауын биік болсын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мүддесін, өз жағдайын жоғары қоюға бейім екенін білдіреді. Тура мағынасында әр...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.