Жақсыдан жаман туса,
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қадірі тек шыққан тегіне емес, өз болмысы мен тәрбиесіне байланысты екенін аңғартады. Жақсы әке-шешеден жаман мінезді, пасық адам туса, оның теріс қасиетін түзету қиын деген ой бар. Ал жаман ортадан, әлсіз көрінген жерден жақсы, парасатты, елге сыйлы адам өсіп шықса, оның орны бөлек, теңдесі жоқ болады. Яғни, адамды адам ететін — мінезі, тәрбиесі, ар-ұяты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы» мен «жаман» — тек адамдарды емес, олардың мінезі, тәрбие өзегін білдіретін жинақталған образ. «Емі табылмас» дегені — жамандықтың тамыры тереңдеп кетсе, оны емдеу, түзеу өте қиын екенін көрсететін астарлы сөз. Ал «теңі табылмас» — жақсы адамның қадірі мен биіктігі соншалық, оған пара-пар келетін жан аз деген мағына береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті: баланың кім болып өсуі үйдегі тәрбие мен жеке жауапкершілікке байланысты. Мысалы, бай-қуатты отбасынан шыққан бір жас жігіт менмен, жауапсыз болып кетуі мүмкін, ал қарапайым отбасында өскен қыз еңбекқор, білімді, көпке үлгі болуы мүмкін. Сондықтан адамды тек шыққан ортасына қарап бағаламау керек.
Emi tabylmas.
Jamannan jaqsy týsa,
Teńi tabylmas.