Жақсыға шаң жуымас,
Жаманға жан жуымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адамға жамандық жұқпайтынын, оның абыройы мен тазалығы сақталатынын білдіреді. Тура мағынада «шаң жуымас» дегені — кір-қоқыс қонбайды деген сөз, ал астарлы мағынада жақсы кісінің ниеті таза, ісі түзу, сөзі орнықты болады деген ой жатыр. Ал «жаманға жан жуымас» дегені — жаман мінезді, теріс пиғылды адамнан ел қашқақтайды, оған ешкім жақындағысы келмейді. Яғни адамның өз болмысы, әрекеті мен мінезі оның айналасындағы жұрттың ықыласын анықтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шаң» — кір, былғаныш, жағымсыздықтың бейнесі. «Жақсыға шаң жуымас» деу арқылы халық жақсы адамның адалдығын, таза атының бүлінбейтінін жеткізеді. «Жан» — адам, тіршілік иесі, ал «жуымас» сөзі алыстау, жоламау мағынасын күшейтеді. Демек, жаман адамнан адамдар іргесін аулақ салады, себебі оның ісінен опа жоқ.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал адам беделі мен мінезінің маңызын еске салады. Мысалы, жұмыста адал, жауапты қызметкерге сенім артады, ал өтірік айтып, уәдесінде тұрмайтын адамнан ұжым алыстайды. Сондықтан жақсы ат пен таза мінезді сақтау — ең үлкен абырой.
Jamanǵa jan jýymas.