Жақсыға тең жоқ,
Жаманға ем жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезін екіге бөліп көрсетеді: жақсы адаммен теңесерлік нәрсе жоқ, ал жаман мінезді түзету қиын деген ой айтылады. Мұнда «жақсы» сөзі адамгершілігі мол, сөзіне берік, көпке пайдасы тиетін тұлғаны білдіреді. «Жаман» сөзі мінезі бұзылған, қисық қылықты, теріс жолға түскен адамды меңзейді. Астарлы мағынасы — жақсы адамның қадірін білу керек, ал жаман әдеттің түбі опық жегізеді, оны дер кезінде тоқтатпаса, одан күйзеліс көп болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тең жоқ» тіркесі жақсының биіктігін, салмағын, бағасын көрсетеді. Яғни, оның орны бөлек, оған ұқсайтын, соны басатын қасиет аз дегенді аңғартады. Ал «ем жоқ» дегені жаман мінездің асқындығын бейнелейді: кейбір теріс қылықты сөзбен де, ақылмен де оңай түзете алмайсың. Бұл жерде ем — тек дәрі емес, мінезді жөндеу, тәрбиелеу мағынасында қолданылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам таңдауда, дос күтуде, әріптес не көрші бағалауда жиі қолдануға болады. Мысалы, ұжымда бір қызметкер үнемі көмектесіп, жауапкершілік танытса, оның орны бөлек екенін осы мақалмен білдіреміз. Ал өтірік айтып, ұжымға зиян келтіретін адамның қылығын түзету қаншалық қиын екенін де осы сөз еске салады.
Jamanǵa em joq.